Βοηθώντας τα να οργανώσουν το διάβασμά τους

Γράφει η Τριανταφυλλιά Γαροφαλάκη
Ιατρός - Ψυχοθεραπεύτρια
triantafyllia.garofalaki@ontelecoms.gr


Στην πράξη

Πρώτη μας προτεραιότητα κατά τη διάρκεια της εβδομάδας είναι η απογευματινή μελέτη των παιδιών αλλά και πώς θα γίνει πιο ευχάριστη.

• Εξηγούμε στα παιδιά πως η καθημερινή μελέτη είναι μια από τις υποχρεώσεις της ηλικίας τους, αλλά υποσχόμαστε ότι θα είμαστε δίπλα τους, εφ'όσον χρειάζονται επεξήγηση σε κάποιο σημείο. Σε καμία περίπτωση δεν κάνουμε εμείς τις σχολικές εργασίες τους.
• Είναι σημαντικό το παιδί να έχει το δικό του συγκεκριμένο χώρο μελέτης, τον οποίο θα τακτοποιεί μετά το τέλος του διαβάσματος.
• Όταν το παιδί διαβάζει, καλό είναι να μην έχουμε ανοιχτή την τηλεόραση ακόμη κι ας είναι σε άλλο δωμάτιο. Είναι ένας παράγοντας διάσπασης προσοχής.
• Θεσπίζουμε σαφείς κανόνες γύρω από τη μελέτη για το σχολείο. Από κοινού με το παιδί καθορίζουμε το καθημερινό του πρόγραμμα, σεβόμενοι τις ιδιαιτερότητές του και δεν παρεκκλίνουμε από αυτό, παρά μόνο αν υπάρχει σοβαρός λόγος.
• Βεβαιωνόμαστε ότι έχει κάνει όλες του τις εργασίες,  πριν πέσει για ύπνο, αλλά δεν επιτρέπουμε να ξενυχτήσει διαβάζοντας (ειδικά αν πρόκειται για το δημοτικό).
• Όταν το παιδί μας αρχίσει να πηγαίνει σχολείο, του αφήνουμε περιθώριο να επιλέξει μόνο του ποιες εξωσχολικές δραστηριότητες θα ήθελε να ακολουθήσει. Ακόμα και η επιλογή ξένης γλώσσας είναι καλό να γίνεται, επειτα από συζήτηση με το παιδί.
• Οι εξωσχολικές δραστηριότητες μπαίνουν κάθε χρόνο στο πρόγραμμα του παιδιού ανάλογα με τη δυνατότητα τους να τελειώνει εγκαίρως τη μελέτη του.
• Όλοι θα θέλαμε το παιδί μας να είναι άριστος μαθητής να θριαμβεύει σε όλα, να είναι το αστέρι του σχολείου του. Αυτό το συναίσθημα θα πρέπει να το αναγνωρίσουμε και να το μετριάσουμε όσο γίνεται μέσα μας,  ώστε να μη φορτώνουμε το παιδί με την τελειομανία και την υπέρμετρη φιλοδοξία μας.
• Δείχνουμε στο παιδί ότι το εμπιστευόμαστε να κάνει τις εργασίες του σχολείου και δεν παρεμβαίνουμε για να «τα κάνει όλα τέλεια». Έτσι πετυχαίνουμε το αντίθετο: το παιδί γίνεται άβουλο, αγχωμένο για τις επιδόσεις του, με μηδενική εμπιστοσύνη στον εαυτό του.
• Αποδεχόμαστε την αποτυχία. Είναι σημαντικό κομμάτι της προσωπικής ωρίμανσης του παιδιού να αντιμετωπίσει και αυτό το συναίσθημα και να μάθει από την αποτυχία του. Το παιδί μπορεί να μάθει να δουλεύει συστηματικά, να είναι συνεπές προς τις υποχρεώσεις και τον εαυτό του και να συνεχίζει την προσπάθεια ακόμη και μετά από κάποια ήττα.
• Συνεργαζόμαστε με τη δασκάλα του σχολείου και αποφεύγουμε να τη δούμε ανταγωνιστικά. Δε στρεφόμαστε εναντίον της, επειδή «αυτή τα επιβαρύνει με εργασίες στο σπίτι». Αυτή είναι η δουλειά της και την ξέρει καλύτερα από εμάς! Δε μιλάμε άσχημα γι’ αυτήν μπροστά στο παιδί. Ζητάμε την καθοδήγησή της, εφ'όσον τη χρειαζόμαστε.
• Χρησιμοποιούμε δημιουργικά το διαδίκτυο. Μπορούμε να ψάξουμε με το παιδί για δημιουργικά παιχνίδια (κρεμάλες, σταυρόλεξα),να βρούμε πληροφορίες για ένα πολιτισμό ή μια ξένη χώρα που έμαθε στη γεωγραφία.
• Καθημερινά ρωτάμε το παιδί για το πώς πέρασε τη μέρα του στο σχολείο με τους συμμαθητές του και όχι μόνο τι έχει να μελετήσει. Μοιραζόμαστε έτσι την καθημερινότητα του και ανοίγουμε το δρόμο του διαλόγου, που θα μας χρειαστεί τόσο πολύ, όταν το παιδί μας μπει στην εφηβεία.
• Δε μπερδεύουμε το παιδί με το μαθητή. Οφείλουμε να στηρίζουμε το παιδί στην αποτυχία στο σχολείο, να συζητάμε τα αίτια της με ήρεμο τρόπο και να εξηγούμε ότι συνεχίζουμε να το αγαπάμε ανεξάρτητα από τους βαθμούς που θα φέρει. Η αυτοεκτίμηση του παιδιού μειώνεται όταν το μαλώνουμε, το δέρνουμε και το τιμωρούμε και το όποιο θετικό αποτέλεσμα είναι βραχυπρόθεσμο (αν υπάρχει). Όταν είμαστε με τα παιδιά, αποφεύγουμε να αναφερόμαστε συνεχώς στις εργασίες του σχολείου και στους βαθμούς είτε αυτοί είναι καλοί είτε αυτοί είναι κακοί.
• Βοηθάμε το παιδί να οργανώσει το διάβασμα του ως προς τη χρονική του διάρκεια. Για παιδί 1ης δημοτικού το συνήθες διάστημα είναι 30΄εως μία ώρα. Για παιδιά 2ας δημοτικού μία έως μιάμιση ώρα κ.ο.κ. Ενημερώνουμε το παιδί ότι έχει συγκεκριμένο χρονικό διάστημα στη διάθεση του, για να μελετήσει και το βοηθάμε να κατανείμει αυτό το χρόνο ανάλογα με τη δυσκολία του κάθε αντικειμένου.
• Το παιδί σημειώνει τις υποχρεώσεις του για την επόμενη ημέρα και ξεκινώντας από το πιο δύσκολο αρχίζει να διαγράφει τις εργασίες που τελειώνει. Μεταξύ δύο μαθημάτων επιτρέπουμε ένα ολιγόλεπτο διάλλειμα (μπορούμε να κάνουμε ένα αστείο μεταξύ μας ή να του προσφέρουμε ένα χυμό).
• Είναι σημαντικό κατά την έναρξη της 1ης δημοτικού αλλά και κάθε χρονιάς μέχρι και την 4η δημοτικού να βρίσκουμε χρόνο αποκλειστικά για τη στήριξη της μελέτης του παιδιού. Μετά σιγά-σιγά αρχίζουμε να το αφήνουμε για λίγα λεπτά και επιστρέφουμε για να δούμε την πρόοδο του, ενώ στη συνέχεια μπορούμε να είμαστε σε διπλανό δωμάτιο και να κάνουμε μία ήρεμη δραστηριότητα.
• Μετά το πέρας των εργασιών το παιδί ετοιμάζει μόνο του την τσάντα του.
• Τίποτε δεν είναι αυτονόητο για ένα παιδί. Απαντάμε με υπομονή στις ερωτήσεις του, αλλά σε καμία περίπτωση δεν κάνουμε εμείς τις εργασίες του.
• Σε καμία περίπτωση δεν εννοείται να κάνουμε χαρακτηρισμούς ή υποτιμητικά σχόλια όταν το παιδί κολλάει για ώρα σε κάτι απλό. Το μόνο που θα πετύχουμε είναι η αρνητική αντίδραση του παιδιού και η μείωση της αυτοπεποίθησης του. Πιο χρήσιμο θα ήταν να ψάξουμε πιθανά αίτια των καθυστερήσεων: μήπως κουράστηκε, μήπως του αποσπά την προσοχή το μικρότερο αδελφάκι που παίζει στο ίδιο δωμάτιο, μήπως ακούγεται μουσική ή η τηλεόραση από διπλανό δωμάτιο, μήπως του σβήνουμε συνέχεια αυτά που γράφει και έχει παραιτηθεί από την προσπάθεια;

Σχολική αποτυχία

Τα συνήθη αίτια είναι:

1. Έλλειψη κινήτρων . Άτομα τα οποία έχουν μεγαλώσει σε θετικά περιβάλλοντα και έχουν αποκτήσει ευχάριστες εμπειρίες μάθησης, έχουν μια έντονη επιθυμία για μάθηση και εκπλήρωση στόχων.
2. Έλλειψη δέσμευσης απέναντι σε ένα στόχο. Τα παιδιά πρέπει από νεαρή ηλικία να μάθουν να κάνουν όνειρα για το μέλλον τους, να θέτουν ρεαλιστικούς στόχους αλλά ταυτόχρονα και υψηλούς στόχους, γνωρίζοντας ότι πρέπει να αγωνιστούν για να τους επιτύχουν.
3. Φτωχή διαχείριση χρόνου. Οι μαθητές παραπονιούνται ότι ο χρόνος δεν είναι ποτέ αρκετός και συνεπώς αδυνατούν να διεκπεραιώσουν τις υποχρεώσεις τους. Χρειάζεται καθοδήγηση, επιμονή και εξάσκηση, ώστε ο χρόνος να γίνει σύμμαχος και βοηθός κάθε παιδιού. Διαπιστώνοντας τις αιτίες που ροκανίζουν το χρόνο τους (αναβλητικότητα, αποσπάσεις, πολλές υποχρεώσεις, έλλειψη οργάνωσης κ.α. )
4. Φόβος αποτυχίας. Οι γονείς και οι καθηγητές οφείλουν να βοηθήσουν τα παιδιά να συνειδητοποιήσουν ότι η σχολική αποτυχία δεν είναι ένδειξη της αξίας τους ως άτομα γενικότερα.

Τι κάνουμε στα δύσκολα.

Δε θέλω να διαβάσω.

«Με πονάει το κεφάλι μου» ή «με πονάει η κοιλιά μου» είναι μια συνηθισμένη δικαιολογία, για να αποφύγει ένα παιδί το διάβασμα. Πάντα διερευνούμε την πιθανότητα να λέει την αλήθεια και προσφέρουμε ένα παυσίπονο στο παιδί. Λίγη ώρα μετά όμως του εξηγούμε ότι θα πρέπει να μελετήσει «γιατί αν καθυστερήσει κι άλλο το διάβασμα του δε θα προλάβει να παίξει και θα πέσει κατευθείαν για ύπνο». Εάν το παιδί επιμένει ότι δεν είναι καλά, το βάζουμε να ξαπλώσει. Αν δεχτεί με ανακούφιση, θα πρέπει να θορυβηθούμε γιατι είναι πιθανό πραγματικά να λέει την αλήθεια.(Ο συχνός πονοκέφαλος ίσως οφείλεται σε προβλήματα όρασης και δεν πρέπει να υποτιμάται από τους γονείς).

Σε περίπτωση που απλά δε θέλει να διαβάσει του εξηγούμε ότι η μελέτη και η προετοιμασία είναι αποκλειστικά ευθύνη του παιδιού και θα πρέπει να λογοδοτήσει το ίδιο στη δασκάλα του την άλλη μέρα.

Εμείς μπορούμε να ενημερώσουμε τη δασκάλα, για να χειριστεί την κατάσταση.

Τι θα μου δώσεις;

Συχνά τίθεται το ερώτημα αν θα πρέπει να επιβραβεύουμε το παιδί, για να το κινητοποιήσουμε στο διάβασμα. Είναι η λεγόμενη ώθηση. Κάτι αντίστοιχο κάνουν και οι εργοδότες,  προκειμένου να επιτύχουν μεγαλύτερη απόδοση από τους εργαζόμενους.

Η τακτική που ακολουθείται συνήθως στις επιχειρήσεις είναι η αποτίμηση της εργασίας κάθε υπαλλήλου στο τέλος της χρονιάς και η επιβράβευσή του ή η επίπληξή του. Στην περίπτωση του μαθητή όμως δεν είναι δυνατό να εφαρμοστεί αυτό καθώς η επιβολή τιμωρίας τον Δεκέμβριο για κάτι που έγινε τον Μάρτιο είναι άνευ νοήματος. Επίσης το διάστημα των 12 μηνών,  που θα έπρεπε να περιμένει ένα παιδί, για να καρπωθεί το δώρο του ως καλός μαθητής είναι πολύ μεγάλο και δε μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο. Από την άλλη πλευρά, δεν είναι παιδαγωγικά χρήσιμο να τάζουμε στο παιδί δώρα για να κάνει τις εργασίες του. Πολύ περισσότερο οι απολαβές, που αποφασίζουμε να έχει το παιδί δεν πρέπει να είναι χρηματικού περιεχομένου αποκλειστικά, αλλά να περιλαμβάνουν ποιοτικό χρόνο μαζί μας.