Η διατροφή στη βρεφική και πρώτη παιδική ηλικία

Μελίνα Σ. Καριπίδου, MSc
Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος
Υπεύθυνη του Τμήματος
Διαιτολογίας - Διατροφής «ΜΗΤΕΡΑ»


 Η ισορροπημένη διατροφή κατά την βρεφική και πρώτη παιδική ηλικία (τόσο σε επίπεδο ενέργειας/θερμίδων όσο και σε επίπεδο θρεπτικών συστατικών) εξασφαλίζει την ομαλή και πλήρη ανάπτυξη του παιδιού καθώς και την πρόληψη διαφόρων νοσημάτων (καρδιαγγειακών, σακχαρώδη διαβήτη και παχυσαρκίας) στην ενήλική ζωή του.

Για του πρώτους 6 μήνες της ζωής του, το βρέφος θα πρέπει να θηλάζει αποκλειστικά. Ο όρος αποκλειστικός θηλασμός σημαίνει πως δεν παρέχεται στο βρέφος κανένα άλλο είδος τροφής υγρής ή στερεής πέρα από το μητρικό γάλα. Μετά τον 6ο μήνα το βρέφος πρέπει να συνεχίζει το θηλασμό σε συνδυασμό με άλλες τροφές για τουλάχιστον 1 χρόνο.

Σε περίπτωση που το βρέφος καταναλώνει υποκατάστατα του μητρικού γάλακτος, αυτά θα πρέπει να έχουν σύσταση παρόμοια με αυτή του μητρικού γάλακτος ώστε να εξασφαλίζεται η βέλτιστη ανάπτυξη του βρέφους. Τέτοια είναι τα ειδικά γάλατα σε σκόνη που έχουν ως βάση το αγελαδινό γάλα (εκτός κι αν υπάρχει διαφορετική ανάγκη) και είναι κατάλληλα τροποποιημένα.

Σε παθολογικές περιπτώσεις (δυσανεξία στη λακτόζη, πρόωρος τοκετός, μεταβολικές διαταραχές) υπάρχουν ειδικά γάλατα ανάλογα με το υπάρχον πρόβλημα. Μετά τον 6ο μήνα, το βρέφος θα πρέπει να καταναλώνει γάλα σε σκόνη δεύτερης βρεφικής ηλικίας. Το συνηθισμένο αγελαδινό γάλα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται στο βρέφος έως την ηλικία του 1ου έτους, όπου το γάλα αποτελεί τη βασική τροφή του, επειδή είναι πολύ φτωχό σε σίδηρο και βιταμίνη C.

Στο πρώτο στάδιο του απογαλακτισμού το βρέφος δέχεται τροφή με το κουτάλι σε πολύ μικρή ποσότητα η οποία αυξάνεται σταδιακά. Αρχικά, δίνονται κρέμες που αναμιγνύονται με νερό (ρυζάλευρο και άλλα άλευρα που δεν περιέχουν γλουτένη), πολτοποιημένα φρούτα και βρασμένα λαχανικά. Στη συνέχεια εισάγονται πολτοποιημένο βραστό κρέας, κοτόπουλο και μεγαλύτερη ποικιλία λαχανικών. Συνήθως, το ημερήσιο μενού σε αυτή την ηλικία περιλαμβάνει γάλα για πρωινό, πολτοποιημένα φρούτα για δεκατιανό, σούπα με λαχανικά και κρέας ή κοτόπουλο για μεσημεριανό, κρέμα για απογευματινό και γάλα για βραδινό. Μετά τον 8ο μήνα αρχίζουν να εισάγονται τρόφιμα όπως φαρίνα, ζυμαρικά, γιαούρτι και ο κρόκος του αυγού. Μετά τον 12ο μήνα μπορεί να δοθεί και το ασπράδι του αυγού και ψάρι.

Τα νέα τρόφιμα πρέπει να εισάγονται ένα κάθε φορά με διαφορά μιας εβδομάδας από το προηγούμενο ώστε να μπορούν να επισημανθούν τυχόν αλλεργίες ή ευαισθησίες που πιθανόν να έχει το βρέφος.

Για παράδειγμα, από τα δημητριακά πρώτα εισάγεται το ρύζι που προκαλεί τα λιγότερα προβλήματα αλλεργίας και τελευταίο το σιτάρι που προκαλεί πιο συχνά προβλήματα. Το ασπράδι του αυγού, τα προϊόντα της σόγιας, τα εσπεριδοειδή και το αγελαδινό γάλα πρέπει να εισάγονται πιο αργά για τον ίδιο λόγο.
Δεν πρέπει να προστίθεται ζάχαρη και αλάτι στο φαγητό του βρέφους. Επίσης, το μέλι και το σιρόπι από καλαμπόκι πρέπει να αποφεύγονται μέχρι την ηλικία του 1ου έτους.

Γενικά, τα περισσότερα τρόφιμα μπορούν να καταναλωθούν από το βρέφος σε διάφορες μορφές ωστόσο σε ορισμένα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή:

• Ελαφρά βρασμένα αυγά (μελάτα), λόγω πιθανής μόλυνσης από Salmonella. Τα αυγά πρέπει να βράζονται για 2-3 λεπτά.
• Ολόκληροι ή σπασμένοι ξηροί καρποί λόγω κινδύνου πνιγμονής. Είναι καλό να αποφεύγονται έως την ηλικία των 5 ετών
• Σταφύλια, σταφίδες, κομμάτια λουκάνικου και ωμού καρότου λόγω κινδύνου πνιγμονής
• Μαλακά και μπλε τυριά λόγω κινδύνου μόλυνσης από Listeria monocytogenes

Μέχρι το τέλος του πρώτου έτους, το διαιτολόγιο του βρέφους θα πρέπει να περιλαμβάνει τρόφιμα από όλες τις ομάδες. Στη συνέχεια η υφή των τροφών θα πρέπει μεταβαίνει από την πολτοποιημένη στην ψιλοκομμένη προκειμένου να ενθαρρυνθεί η μάσηση.

Τα παιδιά πρέπει να καταναλώνουν τις αντίστοιχες μερίδες από όλες τις ομάδες τροφίμων ανάλογα με την ηλικία τους οι οποίες να κατανέμονται σε μικρά και συχνά γεύματα καθόλη τη διάρκεια της ημέρας.

Οι γενικές συστάσεις για τα παιδιά άνω των 2 ετών αναφέρουν:

• Κατανάλωση γαλακτοκομικών χαμηλά σε λιπαρά (1-2%). Μέχρι την ηλικία των 2 ετών τα παιδιά πρέπει να καταναλώνουν πλήρη γαλακτοκομικά προϊόντα επειδή χρειάζονται το λίπος του γάλακτος. Άπαχο γάλα (0%) δεν πρέπει να καταναλώνεται έως την ηλικία των 5 ετών. Ωστόσο, σε ειδικές καταστάσεις (παιδική παχυσαρκία, υπερλιπιδαιμία, κα) επαναπροσδιορίζονται οι συστάσεις ανάλογα και με την υπόλοιπη δίαιτα του παιδιού.
• Κατανάλωση φρούτων και λαχανικών όλων των χρωμάτων (κόκκινο, πράσινο, κίτρινο/πορτοκαλί, μπλε/μωβ, λευκό/καφέ). Τα δύο κύρια γεύματα (μεσημεριανό και βραδινό) θα πρέπει να περιέχουν λαχανικά ή χορτόσουπα και να συνοδεύονται πάντα από σαλάτα. Ενδιάμεσα των κυρίων γευμάτων είναι καλό το παιδί να καταναλώνει 2-3 φρούτα ημερησίως.
• Κατανάλωση δημητριακών ολικής αλέσεως
• Ποικιλία τροφίμων εβδομαδιαίως (1-2 φορές όσπρια, 2 φορές την εβδομάδα ψάρι, 2-3 φορές την εβδομάδα κρέας και κοτόπουλο, 3 αυγά την εβδομάδα)
• Χρησιμοποίηση ελαιόλαδου στην προετοιμασία των φαγητών.
• Αποφυγή ποτών με πρόσθετη ζάχαρη (χυμοί, αναψυκτικά, κα)
• Μείωση της πρόσληψης ζωικού λίπους
• Περιορισμένη κατανάλωση αλατιού