Στο δρόμο για την προφορική επικοινωνία Μέρος 2ο
Το λεξιλόγιο
Τα παιδιά μαθαίνουν λέξεις συναρμολογώντας τα διαθέσιμα στοιχεία. Κάθε δραστηριότητα, κάθε ώρα παιχνιδιού στη ζωή του παιδιού, κατακλύζεται από λέξεις που ακούει να λένε οι γονείς του, κι αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο αποκωδικοποιεί σταδιακά τη γλώσσα.
Για παράδειγμα, κάθε φορά που η μητέρα στύβει πορτοκάλια, λέει στο μωρό της, "πορτοκαλάδα". Ο χυμός αυτός διαφέρει στη γεύση από όλα τ' άλλα που πίνει το μωρό, κι αν το μωρό προφέρει αυτή τη λέξη, με τα χέρια απλωμένα — εμφανίζεται ένας χυμός. Η λέξη μαθαίνεται, επειδή επαναλαμβάνεται συχνά σε σχέση με το συγκεκριμένο χυμό και ισχυροποιείται γιατί κάθε φορά που θέλει το μωρό πορτοκαλάδα, ανακαλύπτει πως ο καλύτερος τρόπος για να την έχει, είναι να προφέρει αυτή τη λέξη.
Άλλες λέξεις όμως, όπως "γαβ-γαβ" ή "αυτοκίνητο", δεν τις επεξεργάζεται με την ίδια ευκολία. Όταν, λόγου χάρη, λέει κάποιος σ' ένα μωρό "γαβ-γαβ", συνήθως υπάρχει ένα σκυλάκι εκεί κοντά, και σύντομα το μωρό μαθαίνει πως η λέξη αυτή φαίνεται να έχει κάποια σχέση με το σκύλο — αλλά, ποια ακριβώς σχέση, θα το μάθει αργότερα, μέσα από τα λάθη και τους πειραματισμούς του. Αρχικά, ένα μωρό που φωνάζει "γαβ-γαβ", μπορεί να εννοεί κάθε είδους ζώο, ίσως και όλα τα μέλη ή ακόμα και την τροφή ενός ζώου. Αν κάποιος λέει συνέχεια στο μωρό, "αυτή είναι η γατούλα", μαθαίνει σταδιακά πως το "γαβ-γαβ" συνδέεται μόνο με τα σκυλιά. Σιγά σιγά, μαθαίνει να χρησιμοποιεί τις λέξεις με ολοένα μεγαλύτερη ακρίβεια.
Το παιδί που αργεί να μιλήσει
Αν το παιδί αργήσει να μιλήσει, είναι φυσικό ν ανησυχήσουν οι γονείς ωστόσο θα πρέπει να κατανοήσουν ότι τα σύνορα της φυσιολογικής γλωσσικής ανάπτυξης απλώνονται σε μεγάλη έκταση.
Κατά μέσο όρο, ένα παιδί στρέφει το κεφάλι στον ήχο μιας φωνής, στους 5½ μήνες. Παρ' όλα αυτά, ένα παιδί στα τέσσερα το κάνει μόνο όταν φτάσει στους 7, ενώ ένα στα δεκα δεν το κάνει ούτε και στους 8 μήνες. Η πρώτη αναγνωρίσιμη λέξη, που όλοι την περιμένουν ανυπόμονα, αποτελεί σταθμό και εμφανίζεται γύρω στους 10 μήνες, αλλά σε ποσοστό 10%, υπάρχουν παιδιά που σε ηλικία 13 μηνών, δεν έχουν ακόμα προφέρει μια λέξη κατανοητή από τους άλλους.
Αν η γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού σας το κατατάσσει σε αυτό το 10%, θα πρέπει να σας απασχολήσουν δύο ερωτήσεις: υπάρχουν ενδείξεις για κάποιο πρόβλημα ακοής; Δείχνει να καταλαβαίνει όλα όσα του λέτε; Αν αμφιβάλλετε σε οποιοδήποτε από αυτά τα θέματα, ζητήστε ιατρική βοήθεια. Αν πάλι πιστεύετε ότι ακούει καλά και σας καταλαβαίνει, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας, τουλάχιστον για τους πρώτους 18 μήνες. Το πιθανότερο είναι πως με την πάροδο του χρόνου, το μωρό σας θα μιλήσει κανονικά.
Οι πρώτες λέξεις
Οι περισσότεροι από τους ερευνητές που ασχολούνται με τα πρώτα στάδια της γλώσσας, καθορίζουν τη "λέξη" ως έναν ήχο ο οποίος χρησιμοποιείται συχνά για να εκφράσει το ίδιο αντικείμενο, πρόσωπο ή πράξη. Συχνά, οι πρώτες λέξεις δεν ερμηνεύονται εύκολα από τους μεγάλους, αλλά για να θεωρηθεί μια λέξη σωστή, θα πρέπει να γίνει κατανοητή από κάποιο άλλο πρόσωπο. Κλείνοντας τον πρώτο χρόνο τους, τα περισσότερα μωρά έχουν μία ή δύο λέξεις ή ήχους, που τα χρησιμοποιούν επίμονα και με πρόθεση, για να αναφερθούν σε συγκεκριμένα αντικείμενα, πρόσωπα ή γεγονότα. Ο γνήσιος λόγος αρχίζει να βγαίνει στην επιφάνεια.
Τις πρώτες λέξεις του μωρού, τις καταλαβαίνουν συνήθως εκείνοι οι οποίοι το ξέρουν καλά, που είναι εξοικειωμένοι με τις διάφορες καθημερινές του δραστηριότητες, καθώς και με τις λέξεις οι οποίες συνοδεύουν τις δραστηριότητες αυτές — κοντολογίς, οι "σεναριογράφοι", που είναι συνήθως οι γονείς.
Οι πρώτες αυτές λέξεις ή ήχοι, χρησιμοποιούνται συνήθως με σκοπό να εκφράσουν κάτι, για το οποίο ένας ενήλικος θα χρειαζόταν μία ολόκληρη πρόταση — ή μπορεί να είναι γενικές και να ταιριάζουν σε πολλά πράγματα. Στο στάδιο αυτό, είναι λέξεις προσωπικές που προφέρονται άσχημα και γίνονται δύσκολα κατανοητές.
Μετά από τις πρώτες λίγες λέξεις, ακολουθεί συνήθως μια περίοδος ανάπαυλας. Κανονικά, για να φτάσει το λεξιλόγιο του μωρού τις δέκα λέξεις, χρειάζονται τρεις με τέσσερις μήνες. Ωστόσο, στο διάστημα αυτό τα μωρά μαθαίνουν συνέχεια και η αντίληψη τους αυξάνεται ραγδαία. Αφού μάθει πια το μωρό να χειρίζεται καλά αυτές τις δέκα πρώτες λέξεις, ακολουθεί συνήθως μια εντυπωσιακή έκρηξη στο λεξιλόγιο του. Στους δεκαοχτώ μήνες, ένα μέσο μωρό χρησιμοποιεί σαράντα έως πενήντα λέξεις κι όταν κλείσει τα δυο χρόνια, το λεξιλόγιο του περιλαμβάνει τριακόσιες περίπου λέξεις.
Τα παιδιά μαθαίνουν λέξεις συναρμολογώντας τα διαθέσιμα στοιχεία. Κάθε δραστηριότητα, κάθε ώρα παιχνιδιού στη ζωή του παιδιού, κατακλύζεται από λέξεις που ακούει να λένε οι γονείς του, κι αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο αποκωδικοποιεί σταδιακά τη γλώσσα.
Για παράδειγμα, κάθε φορά που η μητέρα στύβει πορτοκάλια, λέει στο μωρό της, "πορτοκαλάδα". Ο χυμός αυτός διαφέρει στη γεύση από όλα τ' άλλα που πίνει το μωρό, κι αν το μωρό προφέρει αυτή τη λέξη, με τα χέρια απλωμένα — εμφανίζεται ένας χυμός. Η λέξη μαθαίνεται, επειδή επαναλαμβάνεται συχνά σε σχέση με το συγκεκριμένο χυμό και ισχυροποιείται γιατί κάθε φορά που θέλει το μωρό πορτοκαλάδα, ανακαλύπτει πως ο καλύτερος τρόπος για να την έχει, είναι να προφέρει αυτή τη λέξη.
Άλλες λέξεις όμως, όπως "γαβ-γαβ" ή "αυτοκίνητο", δεν τις επεξεργάζεται με την ίδια ευκολία. Όταν, λόγου χάρη, λέει κάποιος σ' ένα μωρό "γαβ-γαβ", συνήθως υπάρχει ένα σκυλάκι εκεί κοντά, και σύντομα το μωρό μαθαίνει πως η λέξη αυτή φαίνεται να έχει κάποια σχέση με το σκύλο — αλλά, ποια ακριβώς σχέση, θα το μάθει αργότερα, μέσα από τα λάθη και τους πειραματισμούς του. Αρχικά, ένα μωρό που φωνάζει "γαβ-γαβ", μπορεί να εννοεί κάθε είδους ζώο, ίσως και όλα τα μέλη ή ακόμα και την τροφή ενός ζώου. Αν κάποιος λέει συνέχεια στο μωρό, "αυτή είναι η γατούλα", μαθαίνει σταδιακά πως το "γαβ-γαβ" συνδέεται μόνο με τα σκυλιά. Σιγά σιγά, μαθαίνει να χρησιμοποιεί τις λέξεις με ολοένα μεγαλύτερη ακρίβεια.
Το παιδί που αργεί να μιλήσει
Αν το παιδί αργήσει να μιλήσει, είναι φυσικό ν ανησυχήσουν οι γονείς ωστόσο θα πρέπει να κατανοήσουν ότι τα σύνορα της φυσιολογικής γλωσσικής ανάπτυξης απλώνονται σε μεγάλη έκταση.
Κατά μέσο όρο, ένα παιδί στρέφει το κεφάλι στον ήχο μιας φωνής, στους 5½ μήνες. Παρ' όλα αυτά, ένα παιδί στα τέσσερα το κάνει μόνο όταν φτάσει στους 7, ενώ ένα στα δεκα δεν το κάνει ούτε και στους 8 μήνες. Η πρώτη αναγνωρίσιμη λέξη, που όλοι την περιμένουν ανυπόμονα, αποτελεί σταθμό και εμφανίζεται γύρω στους 10 μήνες, αλλά σε ποσοστό 10%, υπάρχουν παιδιά που σε ηλικία 13 μηνών, δεν έχουν ακόμα προφέρει μια λέξη κατανοητή από τους άλλους.
Αν η γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού σας το κατατάσσει σε αυτό το 10%, θα πρέπει να σας απασχολήσουν δύο ερωτήσεις: υπάρχουν ενδείξεις για κάποιο πρόβλημα ακοής; Δείχνει να καταλαβαίνει όλα όσα του λέτε; Αν αμφιβάλλετε σε οποιοδήποτε από αυτά τα θέματα, ζητήστε ιατρική βοήθεια. Αν πάλι πιστεύετε ότι ακούει καλά και σας καταλαβαίνει, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας, τουλάχιστον για τους πρώτους 18 μήνες. Το πιθανότερο είναι πως με την πάροδο του χρόνου, το μωρό σας θα μιλήσει κανονικά.
Οι πρώτες λέξεις
Οι περισσότεροι από τους ερευνητές που ασχολούνται με τα πρώτα στάδια της γλώσσας, καθορίζουν τη "λέξη" ως έναν ήχο ο οποίος χρησιμοποιείται συχνά για να εκφράσει το ίδιο αντικείμενο, πρόσωπο ή πράξη. Συχνά, οι πρώτες λέξεις δεν ερμηνεύονται εύκολα από τους μεγάλους, αλλά για να θεωρηθεί μια λέξη σωστή, θα πρέπει να γίνει κατανοητή από κάποιο άλλο πρόσωπο. Κλείνοντας τον πρώτο χρόνο τους, τα περισσότερα μωρά έχουν μία ή δύο λέξεις ή ήχους, που τα χρησιμοποιούν επίμονα και με πρόθεση, για να αναφερθούν σε συγκεκριμένα αντικείμενα, πρόσωπα ή γεγονότα. Ο γνήσιος λόγος αρχίζει να βγαίνει στην επιφάνεια.
Τις πρώτες λέξεις του μωρού, τις καταλαβαίνουν συνήθως εκείνοι οι οποίοι το ξέρουν καλά, που είναι εξοικειωμένοι με τις διάφορες καθημερινές του δραστηριότητες, καθώς και με τις λέξεις οι οποίες συνοδεύουν τις δραστηριότητες αυτές — κοντολογίς, οι "σεναριογράφοι", που είναι συνήθως οι γονείς.
Οι πρώτες αυτές λέξεις ή ήχοι, χρησιμοποιούνται συνήθως με σκοπό να εκφράσουν κάτι, για το οποίο ένας ενήλικος θα χρειαζόταν μία ολόκληρη πρόταση — ή μπορεί να είναι γενικές και να ταιριάζουν σε πολλά πράγματα. Στο στάδιο αυτό, είναι λέξεις προσωπικές που προφέρονται άσχημα και γίνονται δύσκολα κατανοητές.
Μετά από τις πρώτες λίγες λέξεις, ακολουθεί συνήθως μια περίοδος ανάπαυλας. Κανονικά, για να φτάσει το λεξιλόγιο του μωρού τις δέκα λέξεις, χρειάζονται τρεις με τέσσερις μήνες. Ωστόσο, στο διάστημα αυτό τα μωρά μαθαίνουν συνέχεια και η αντίληψη τους αυξάνεται ραγδαία. Αφού μάθει πια το μωρό να χειρίζεται καλά αυτές τις δέκα πρώτες λέξεις, ακολουθεί συνήθως μια εντυπωσιακή έκρηξη στο λεξιλόγιο του. Στους δεκαοχτώ μήνες, ένα μέσο μωρό χρησιμοποιεί σαράντα έως πενήντα λέξεις κι όταν κλείσει τα δυο χρόνια, το λεξιλόγιο του περιλαμβάνει τριακόσιες περίπου λέξεις.