Η αίσθηση των επιτευγμάτων
Για τα μωρά και τα μικρά παιδιά, η έννοια της ανάπτυξης επικεντρώνεται κυρίως στον έλεγχο του περιβάλλοντος τους. Το μωρό που χαμογελάει στη μητέρα του και παίρνει κι απ' αυτήν ένα χαμόγελο, νιώθει ήδη ότι ελέγχει μια σύντομη κοινωνική εκδήλωση. Αισθάνεται πως έκανε κάποιο κατόρθωμα, αφού η πράξη του προκάλεσε μια αντίδραση. Το μωρό που σφίγγει το μπιμπερό ή κρατάει ένα πιρούνι, αρχίζει να ελέγχει τις διαδικασίες της διατροφής του. Όταν τα μωρά προσπαθήσουν να ελέγξουν μια κατάσταση και αποτύχουν, συχνά εκνευρίζονται και βάζουν τα κλάματα — όπως κάνουν, πράγματι, και αρκετοί γονείς, όταν νιώσουν πως δεν μπορούν να ελέγξουν τα παιδιά τους.
Κανένας, μωρό ή ενήλικος, δεν μπορεί να βγαίνει πάντα νικητής. Στόχος (εύκολο να το λες, αλλά δύσκολο να το πετύχεις) είναι να βοηθήσουμε τα παιδιά να αναπτύξουν τον απαιτούμενο αυτοέλεγχο και την αίσθηση των επιτευγμάτων, που τόσο πολύ τα ικανοποιεί. Στην προσπάθεια αυτή, οι συγκρούσεις είναι αναπόφευκτες. Για παράδειγμα, παρουσιάζονται συχνά δυσκολίες επειδή ένα μωρό προσπαθεί να πετύχει το ακατόρθωτο: όταν αποπειραθεί να κατεβεί για πρώτη φορά μόνο του μια σκάλα, θα πρέπει ίσως να το εμποδίσουμε, για λόγους ασφαλείας. Μερικές φορές όμως, σε πολύ μικρή ηλικία, το πρόβλημα εστιάζεται σε μια καθαρή σύγκρουση θελήσεων.
Ο γονιός θέλει να βάλει το παιδί για ύπνο, αλλά αυτό δεν είναι κουρασμένο, ούτε νυστάζει. Κάτι τέτοιες συγκρούσεις, είναι οι χειρότερες για τους γονείς. Σε στιγμές κρίσης και έντασης, οι γονείς — ίσως γιατί θυμούνται τους δικούς τους γονείς — μπορεί να συλλάβουν τον εαυτό τους να καταφεύγει σε τακτικές που είχαν ορκιστεί να μη χρησιμοποιήσουν ποτέ.
Μερικοί γονείς φαίνονται ότι πιέζουν πάντα τα παιδιά τους να τρώνε και να κοιμούνται περισσότερο, να παίζουν παιχνίδια υψηλού επιπέδου και να συμπεριφέρονται καλύτερα απ' όσο μπορούν. Τρέφοντας - με το δίκιο σας ίσως - μεγάλες προσδοκίες και παρακινώντας κάπου - κάπου το μωρό να ανταποκρίνεται σ' αυτές, του δημιουργείτε ωφέλιμη ένταση. Όταν όμως οι προσδοκίες σας είναι μονίμως υψηλές, το μόνο που θα προκαλέσετε είναι σύγχυση και ένταση.
Ορισμένοι γονείς, είναι πάντα ανυπόμονοι. "Έλα, μάζεψε τα πράγματα σου για να φας" ή, "Τέλειωνε το φαγητό σου να φεύγουμε" — ένας χείμαρρος από "βιάσου", "τέλειωνε", "μάζεψε", που τα μωρά μπορεί να μην καταλαβαίνουν ως νόημα, καταλαβαίνουν όμως ως συμπεριφορά. Το φέρσιμο αυτό, στη νηπιακή ηλικία, είναι ιδιαίτερα αντιπαραγωγικό.
Αν αναγκάζουμε τα νήπια να τα κάνουν όλα βιαστικά, δε βρίσκουν το χρόνο να εξασκηθούν στις καινούριες τους δεξιότητες: το νήπιο που μαθαίνει να περπατάει, ή να σκαρφαλώνει, ή να τρώει μόνο του και το κάνει πάντα κάτω από πίεση, θα νιώσει μεγάλη αναστάτωση.
Από την άλλη μεριά, έχουν και οι γονείς δικαιώματα και θα πρέπει να ζήσουν κι αυτοί τη ζωή τους. Κανένας γονιός δεν μπορεί να προσαρμόζεται στους ρυθμούς του νηπίου του. Θα πρέπει λοιπόν να βρεθεί η χρυσή τομή, ώστε οι γονείς να στηρίζουν την ανάγκη που έχουν τα παιδιά να αποκτήσουν έλεγχο και να βιώσουν τα επιτεύγματα τους, αλλά χωρίς να παραιτηθούν εντελώς από τις δικές τους ανάγκες.
Κανένας, μωρό ή ενήλικος, δεν μπορεί να βγαίνει πάντα νικητής. Στόχος (εύκολο να το λες, αλλά δύσκολο να το πετύχεις) είναι να βοηθήσουμε τα παιδιά να αναπτύξουν τον απαιτούμενο αυτοέλεγχο και την αίσθηση των επιτευγμάτων, που τόσο πολύ τα ικανοποιεί. Στην προσπάθεια αυτή, οι συγκρούσεις είναι αναπόφευκτες. Για παράδειγμα, παρουσιάζονται συχνά δυσκολίες επειδή ένα μωρό προσπαθεί να πετύχει το ακατόρθωτο: όταν αποπειραθεί να κατεβεί για πρώτη φορά μόνο του μια σκάλα, θα πρέπει ίσως να το εμποδίσουμε, για λόγους ασφαλείας. Μερικές φορές όμως, σε πολύ μικρή ηλικία, το πρόβλημα εστιάζεται σε μια καθαρή σύγκρουση θελήσεων.
Ο γονιός θέλει να βάλει το παιδί για ύπνο, αλλά αυτό δεν είναι κουρασμένο, ούτε νυστάζει. Κάτι τέτοιες συγκρούσεις, είναι οι χειρότερες για τους γονείς. Σε στιγμές κρίσης και έντασης, οι γονείς — ίσως γιατί θυμούνται τους δικούς τους γονείς — μπορεί να συλλάβουν τον εαυτό τους να καταφεύγει σε τακτικές που είχαν ορκιστεί να μη χρησιμοποιήσουν ποτέ.
Μερικοί γονείς φαίνονται ότι πιέζουν πάντα τα παιδιά τους να τρώνε και να κοιμούνται περισσότερο, να παίζουν παιχνίδια υψηλού επιπέδου και να συμπεριφέρονται καλύτερα απ' όσο μπορούν. Τρέφοντας - με το δίκιο σας ίσως - μεγάλες προσδοκίες και παρακινώντας κάπου - κάπου το μωρό να ανταποκρίνεται σ' αυτές, του δημιουργείτε ωφέλιμη ένταση. Όταν όμως οι προσδοκίες σας είναι μονίμως υψηλές, το μόνο που θα προκαλέσετε είναι σύγχυση και ένταση.
Ορισμένοι γονείς, είναι πάντα ανυπόμονοι. "Έλα, μάζεψε τα πράγματα σου για να φας" ή, "Τέλειωνε το φαγητό σου να φεύγουμε" — ένας χείμαρρος από "βιάσου", "τέλειωνε", "μάζεψε", που τα μωρά μπορεί να μην καταλαβαίνουν ως νόημα, καταλαβαίνουν όμως ως συμπεριφορά. Το φέρσιμο αυτό, στη νηπιακή ηλικία, είναι ιδιαίτερα αντιπαραγωγικό.
Αν αναγκάζουμε τα νήπια να τα κάνουν όλα βιαστικά, δε βρίσκουν το χρόνο να εξασκηθούν στις καινούριες τους δεξιότητες: το νήπιο που μαθαίνει να περπατάει, ή να σκαρφαλώνει, ή να τρώει μόνο του και το κάνει πάντα κάτω από πίεση, θα νιώσει μεγάλη αναστάτωση.
Από την άλλη μεριά, έχουν και οι γονείς δικαιώματα και θα πρέπει να ζήσουν κι αυτοί τη ζωή τους. Κανένας γονιός δεν μπορεί να προσαρμόζεται στους ρυθμούς του νηπίου του. Θα πρέπει λοιπόν να βρεθεί η χρυσή τομή, ώστε οι γονείς να στηρίζουν την ανάγκη που έχουν τα παιδιά να αποκτήσουν έλεγχο και να βιώσουν τα επιτεύγματα τους, αλλά χωρίς να παραιτηθούν εντελώς από τις δικές τους ανάγκες.