Πώς αναπτύσσεται το παιχνίδι

Καθώς το μωρό αναπτύσσεται σωματικά, διανοητικά, συναισθηματικά και κοινωνικά, έτσι ακριβώς αλλάζει και το παιχνίδι του. Όσο βελτιώνονται οι ικανότητες του, επιδίδεται σε διαφορετικές δραστηριότητες, ενώ αρχίζει να βρίσκει ικανοποίηση σε άλλες μορφές παιχνιδιού. Το ίδιο συμβαίνει και με τα παιχνίδια  - αντικείμενα.

Ένα νεογέννητο ελάχιστα ενδιαφέρεται για άψυχα πράγματα, αλλά ακόμα και σε ηλικία δύο εβδομάδων, μπορούν να τραβήξουν την προσοχή του αντικείμενα που περνούν κοντά στο πρόσωπο του - ακούει καλά και στρέφει τα μάτια για να εντοπίσει την πηγή ενός ήχου - αυτό που του αρέσει να κοιτάζει περισσότερο, είναι τα ανθρώπινα πρόσωπα - χρειάζεται στήριξη για να πάρει μια μισοκαθιστή στάση, που είναι απαραίτητη για να δείξει το ενδιαφέρον του. Όλα αυτά σημαίνουν ότι το τέλειο παιχνίδι γι' αυτή την ηλικία είναι κάποιος μεγάλος, που το ολοζώντανο και ανταποκριτικό πρόσωπο του, οι ενδιαφέροντες φωνητικοί φθόγγοι και το σταθερό του χέρι, συνδυάζουν όλα τα χαρακτηριστικά που φαίνεται να ευχαριστούν περισσότερο το παιδί.

Στη διάρκεια των πρώτων μηνών της ζωής του, οι πιο ζωτικές δραστηριότητες του μωρού συνδέονται με την όραση και την ακοή. Στην αγκαλιά ή στα γόνατα της μητέρας του, κοιτάζοντας το πρόσωπο της, ακούγοντας τη φωνή της, ανταλλάσσοντας μαζί της γελάκια και χαριεντίσματα, βάζει τα θεμέλια για πολλές από τις σημαντικότερες ανθρώπινες ικανότητες: αρχίζει να κατανοεί πως τα ανταλλάγματα του γέλιου ή των άλλων δραστηριοτήτων, ακολουθούν κάποια σειρά - μία ο ένας και μία ο άλλος - που θα βοηθήσουν αργότερα την προφορική επικοινωνία - διδάσκεται πως οι επιθυμίες και οι ανάγκες του, προκαλούν την αντίδραση ενός άλλου ατόμου - αρχίζει να αναπτύσσει μια αίσθηση για το σώμα του, τα όρια και τις αισθήσεις του.

Δυο μήνες περίπου μετά από τη γέννηση, ξεπερνιέται ένα σημαντικό ορόσημο: τα χεράκια του μωρού, χάνοντας βαθμιαία το αντανακλαστικό που τα κρατούσε μέχρι τώρα σφιγμένα σε γροθιές, αποκτούν την ικανότητα να κρατούν ένα αντικείμενο το οποίο τοποθετείται στην παλάμη τους. Ακόμα και προτού συνεργαστούν τα δυο του μάτια, ώστε να εστιάζει στο αντικείμενο που θέλει να πιάσει, το παιδί "τρελαίνεται" να κρατάει κάτι και αργότερα, να το κουνάει στον αέρα.

Στους τρεις μήνες, οι κινήσεις των χεριών του μωρού αποκτούν κάποιο νόημα. Στους μήνες που ακολουθούν, κι όσο ελέγχει περισσότερο την ικανότητα να πιάνει, αυξάνει και το ενδιαφέρον του για τα αντικείμενα. Η διαδικασία αυτή φτάνει στο αποκορύφωμα της γύρω στους έξι με εφτά μήνες, όταν μαθαίνει να κάθεται μόνο του: τώρα, μπορεί να κοιτάζει μακρύτερα και ευκολότερα, κι έχοντας τα δυο του χέρια ελεύθερα, χαίρεται πραγματικά να τα απλώνει, να πιάνει αντικείμενα και να τα περιεργάζεται. Ό,τι πάρει στα χέρια το εξερευνά, πρώτα με το στόμα και αργότερα — όταν το αντανακλαστικό του θηλασμού αρχίσει να χάνει τον πρωταρχικό του ρόλο — με τα δάχτυλα, τραβώντας και πιέζοντας. Όλα είναι καινούρια για το παιδί και όλα το ενδιαφέρουν.

Ταυτόχρονα, μαθαίνει να κινείται. Είτε ξεκινήσει μπουσουλώντας είτε χρησιμοποιώντας κάποια άλλη μέθοδο, το γεγονός ότι κινείται ανεξάρτητα θα πρέπει να σημαίνει για το μωρό εκπληκτική ελευθερία. Όταν αρχίσει να περπατάει, πιθανότατα κάποια στιγμή ανάμεσα στους δέκα και τους δεκαέξι μήνες, αναπτύσσονται σημαντικά οι αισθήσεις της ελευθερίας και της κυριαρχίας. Ικανοποιείται αφάνταστα από το γεγονός ότι περιφέρεται, βελτιώνοντας το σωματικό του έλεγχο κι εξερευνώντας ταυτόχρονα το περιβάλλον του, από μια νέα προοπτική.

Και, πραγματικά, εξερευνά όλη την ώρα. Όταν, σε ηλικία δέκα περίπου μηνών, θα μπορεί να αφήνει εύκολα διάφορα αντικείμενα, θα το κάνει κι αυτό παιχνίδι, πετώντας κι αργότερα σκορπίζοντας τα παιχνίδια και το φαγητό του, ώστε να τα μαζεύετε εσείς — αποκτώντας, με την τακτική αυτή, διάφορες εμπειρίες γύρω από τις έννοιες του χώρου, του αιτίου και του αποτελέσματος και για το πώς διάφορα πράγματα πηγαίνουν κι έρχονται. Σύντομα θα μπορεί να βάζει κάποια πράγματα μέσα σε άλλα, ή στο πλάι, ή το ένα πάνω στ' άλλο. Κάνοντας το αυτό, θα αρχίσει να αντιλαμβάνεται τις σχέσεις και συγκρίσεις ανάμεσα στα πράγματα, που πάνω τους στηρίζεται όλο το οικοδόμημα της ανθρώπινης λογικής.

Στα περισσότερα μωρά αρέσει να στερεώνουν πράγματα, το ένα πάνω στ' άλλο κι ύστερα να τα γκρεμίζουν, αλλά χρειάζεται υψηλός βαθμός συντονισμού ώστε να μπορέσουν να φτιάξουν πύργο με τα τουβλάκια τους. Καλό είναι να θυμόμαστε ότι στη διαδικασία της ανάπτυξης, το γκρέμισμα προηγείται από το στήσιμο κι έτσι, προτού μπορέσει το μωρό να στήσει το δικό του πύργο, θα χρειαστεί πρώτα να χαλάσει αρκετούς πύργους φτιαγμένους από κάποιον άλλο. Αν επιμείνετε, το μωρό σας θα καταφέρει πιθανότατα να στήσει τρία τουβλάκια, το ένα πάνω στ' άλλο, σε ηλικία δεκαοχτώ μηνών.

Στο στάδιο αυτό, η ζωγραφική βρίσκεται πέρα από τις δυνατότητες του μωρού, αλλά από τους εννέα κιόλας μήνες, τα περισσότερα μωρά κρατούν σφιχτά ένα κραγιόνι και το πηγαινοφέρνουν πάνω σ' ένα κομμάτι χαρτί. Οι καλλικαντζούρες της ηλικίας αυτής, φαίνονται συναρπαστικές στα μάτια του μωρού. Οι μουντζούρες του, είναι ένας από τους πρώτους τρόπους με τους οποίους επηρεάζει το περιβάλλον του και, με λίγη τύχη, αυτό είναι το πνεύμα που μέσα του θα αναπτυχθούν, στα επόμενα χρόνια, η ζωγραφική και το γράψιμο ως δημιουργικές ανακαλύψεις.

Στο δεύτερο χρόνο της ζωής του, όταν αρχίσει να κατανοεί στοιχειωδώς τη λειτουργία των πραγμάτων και τις προθέσεις των άλλων ανθρώπων, το μωρό θα οδηγηθεί σε απόπειρες απλοϊκού παιχνιδιού, καθώς θα αρχίσει να εξερευνά τις χρήσεις των αντικειμένων και τους ρόλους των ανθρώπων στη ζωή του. Πράγματα και δραστηριότητες αποκτούν νόημα, παύοντας να αποτελούν απλά, φυσικά αντικείμενα ιδιοκτησίας, που έπρεπε να τα βιώσει ως εμπειρίες. Το νήπιο που έχει δει τους μεγάλους να τρώνε με κουτάλι ή να σκουπίζουν το πρόσωπο τους με μία πετσέτα, θα προσπαθήσει να υποκριθεί ότι χρησιμοποιεί αληθινό κουτάλι ή πετσέτα για να φάει, ή να σκουπίσει το πρόσωπο του, εξασκώντας την πραγματική δραστηριότητα σε ένα επαναλαμβανόμενο παιχνίδι.

Αργότερα, πιθανότατα μετά από τα δύο χρόνια, τα μωρά θα επεκτείνουν αυτό το είδος παιχνιδιού ώστε να περιλάβουν και κάποιο άλλο πρόσωπο, παριστάνοντας ότι ταΐζουν ή περιποιούνται ένα άλλο μέλος της οικογένειας, ζωάκι ή παιχνίδι. Μεγαλώνοντας, το φάσμα του υποκριτικού παιχνιδιού αυξάνεται ολοένα, φτάνοντας σε σημείο να περιλαμβάνει διαφορετικές δημιουργίες, όπως φανταστικά αυτοκίνητα από καρέκλες, σπίτια από κουτιά, άλογα από σκούπες κι αργότερα παιχνίδια με συγκεκριμένους ρόλους, όπως μπαμπάδες και μαμάδες, γιατρούς και νοσοκόμες, κλέφτες κι αστυνόμους, και τα λοιπά. Αυτά όμως θα τα εξετάσουμε σε άλλα κεφάλαια.


Διαβάστε αύριο: Παίζοντας με το παιδί σας