Η ανάπτυξη συναισθηματικού δεσμού του μωρού με τους γονείς του

Όταν δίνουμε τόση προσοχή στη σωματική ανάπτυξη του μωρού, καθώς και σε δεξιότητες όπως το κάθισμα, το βάδισμα και η ομιλία, είναι πολύ εύκολο να παραβλέψουμε την κοινωνική και συναισθηματική του ανάπτυξη — ή να εφησυχάσουμε, πιστεύοντας πως η ανάπτυξη σ' αυτούς τους τομείς θα έρθει μόνη της, χωρίς καμιά βοήθεια από μέρους των γονιών. Ωστόσο, οι περισσότεροι άνθρωποι αναγνωρίζουν πως η ανάπτυξη της ικανότητας για σύναψη επιτυχημένων σχέσεων με τους άλλους, αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για μια ευτυχισμένη ζωή. Μάλιστα, υπάρχουν ψυχολόγοι που υποστηρίζουν πως η ικανότητα αυτή, είναι η βάση και ο σκοπός συνάμα κάθε μορφής ανάπτυξης.

Παρά το ότι όσα συμβαίνουν στα πρώτα παιδικά χρόνια δεν καθορίζουν, από μόνα τους, το χαρακτήρα του ενηλίκου, πρέπει να θεωρείται σίγουρο πως η ασφαλής κι ευτυχισμένη παιδική ηλικία χτίζει ισχυρά θεμέλια για τα κατοπινά χρόνια, και πως οι πρώιμες άσχημες εμπειρίες έχουν καταστρεπτικά μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Εξίσου αληθεύει, επίσης, ότι πολλοί γονείς με ελάχιστες γνώσεις γύρω από την ψυχολογία του παιδιού, δείχνονται ικανοί — προικισμένοι από τη φύση, θα 'λεγε κανείς — να δώσουν στα παιδιά τους την απαιτούμενη συναισθηματική ανατροφή, ενώ άλλοι, με περισσότερες γνώσεις μπορεί, εξαιτίας των δικών τους περιορισμών, να κάνουν πολύ λιγότερα προς αυτή την κατεύθυνση. Παρ' όλα αυτά, αν οι γονείς καταλαβαίνουν ως ένα βαθμό πώς αναπτύσσονται τα παιδιά τους κοινωνικά και συναισθηματικά, θα πρέπει να βρουν τρόπους να ανταποκρίνονται στις αντίστοιχες ανάγκες των παιδιών.


Η προσκόλληση

Στις καθημερινές συζητήσεις μας, ίσως χρησιμοποιούμε τη λέξη "προσκόλληση" για να περιγράψουμε οποιαδήποτε στενή σχέση. Στη θεωρία της παιδικής ανάπτυξης, η λέξη χρησιμοποιείται μ' έναν τρόπο πιο περιορισμένο και ενδεικτικό ταυτόχρονα, αφού αναφέρεται στη διαδικασία σχηματισμού ενός μακροχρόνιου δεσμού αγάπης ανάμεσα στο μωρό και το πρόσωπο κλειδί — ή πρόσωπα — στη ζωή του.

Η πρωταρχική προσκόλληση του παιδιού, η οποία αναπτύσσεται στους πρώτους κιόλας μήνες της ζωής του, στρέφεται τις πιο πολλές φορές προς τη μητέρα, αλλά μπορεί να είναι και προς τον πατέρα ή όποιο άλλο πρόσωπο φροντίζει το μωρό. Είναι το πρόσωπο στο οποίο καταφεύγει το παιδί, αναζητώντας φροντίδα και παρηγοριά όποτε αισθάνεται δυστυχισμένο (σκεφθείτε πόσο συχνά, το νήπιο που πέφτει συνέχεια κάτω, παρηγορείται μονάχα από τη μητέρα του).

Διαμαρτύρεται έντονα όταν το πρόσωπο αυτό φεύγει από κοντά του, κι ίσως δείξει μεγάλη ανησυχία αν ο χωρισμός κρατήσει πάνω από μερικά λεπτά. Το γεγονός αυτό παρατηρείται κυρίως όταν το παιδί είναι πολύ μικρό. Μεγαλώνοντας, τα παιδιά προσκολλώνται συνήθως σε ένα, δύο ή και περισσότερα άτομα, πέρα από το αρχικό πρόσωπο του ενδιαφέροντος τους.

Από όλες τις εκδηλώσεις οι οποίες εμπλέκονται στη μελέτη της ανάπτυξης του παιδιού, η προσκόλληση είναι αυτή που παρουσιάζει τις περισσότερες επιπλοκές για τους γονείς- η γνώση του τρόπου με τον οποίο τα παιδιά προσκολλώνται σε κάποια μεγαλύτερα πρόσωπα, παίζει πολύ σπουδαίο ρόλο στην κατανόηση της συμπεριφοράς του παιδιού.


Οι αιτίες της προσκόλλησης

Υπάρχουν βασικές βιολογικές αιτίες που οδηγούν ένα μωρό να προσκολληθεί σ' έναν ενήλικο κι αν η διαδικασία της προσκόλλησης αποτύχει, μπορεί να προκληθεί σημαντική συναισθηματική βλάβη.

Ο απλούστερος λόγος είναι πως, όμοια με τα μικρά όλων των ζώων (αλλά για μεγαλύτερο διάστημα από τα περισσότερα), τα μωρά είναι ευάλωτα και χρειάζονται προστασία. Το μωρό θα αναζητήσει ενστικτωδώς τον προστάτη του, θα προσκολληθεί σ' αυτόν και θα προσπαθήσει να επιβεβαιώνει τη στενή επαφή, ιδιαίτερα σε στιγμές στενοχώριας. Η στενή αυτή σχέση μπορεί να είναι σωματική, ή να διατηρείται ηχητικά ή οπτικά. Η δύναμη της δεν εξαρτάται τόσο από τις φορές που έρχονται σε επαφή το μωρό και ο ενήλικος, αλλά από την ένταση της επαφής.

Η αναζήτηση του μωρού για τον άνθρωπο στον οποίο θα προσκολληθεί, είναι το μισό μονάχα κομμάτι της ιστορίας- το άλλο μισό, αφορά τη βιολογική ανάγκη των ενηλίκων να φροντίζουν τα μικρά τους. Δείτε πώς συμπεριφέρονται οι περισσότεροι ενήλικοι σ' ένα στενοχωρημένο μωρό: νιώθουν πολύ έντονα την παρόρμηση να το καλοπιάσουν και να το παρηγορήσουν.

Δυστυχώς, όμως, η διαπίστωση αυτή δεν αληθεύει για όλους τους μεγάλους. Μερικοί, δυσκολεύονται πολύ να σχηματίσουν συναισθηματικό δεσμό με ένα μωρό.

Διαβάστε στη συνέχεια: η ανάπτυξη του δεσμού και πρότυπα προσκόλλησης