Η ανησυχία του χωρισμού και ο φόβος απέναντι στους ξένους

Η ανησυχία του χωρισμού και ο φόβος απέναντι στους ξένους

Γύρω στην εποχή που τα παιδιά δείχνουν τα πρώτα σημάδια έντονης προσκόλλησης, συνήθως σε ηλικία έξι ή εφτά μηνών, τα περισσότερα (όχι όμως όλα), αρχίζουν ταυτόχρονα να παρουσιάζουν ανησυχία και αγωνία όταν χωρίζονται από τους γονείς ή το γονικό υποκατάστατο, καθώς και μια επιφυλακτικότητα απέναντι στους ξένους.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η επιφυλακτικότητα αυτή είναι τόσο έντονη, ώστε εκλαμβάνεται ως φόβος. Μέσα στους επόμενους μήνες, αυτή η συμπεριφορά γίνεται όλο και πιο εμφανής. Και τα δυο, η ανησυχία του χωρισμού και ο φόβος των ξένων ενηλίκων, φτάνουν στο αποκορύφωμα τους γύρω στους δώδεκα με δεκαέξι μήνες (μολονότι —κι αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον — κάποιοι ερευνητές διαπίστωσαν ότι γύρω στους δώδεκα μήνες, πολλά παιδιά δείχνουν να καταλαμβάνονται από ένα είδος πανικού, όταν συναντούν για πρώτη φορά άγνωστα παιδιά).

Από εκεί κι έπειτα, ο φόβος λιγοστεύει στα περισσότερα παιδιά, αρκετά όμως παραμένουν υπερβολικά ντροπαλά και όλα σχεδόν, σε στιγμές έντασης, γίνονται ξανά συνεσταλμένα και τρέχουν στην αγκαλιά των δικών τους.

Φαίνεται σχεδόν σίγουρο πως και οι δυο φοβίες έχουν βιολογική καταγωγή, αφού παρατηρήθηκαν σε μια τεράστια ποικιλία πολιτισμών, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου (ίσως είναι ενδιαφέρον να σημειώσουμε ότι παρόμοιες αντιδράσεις παρατηρούνται και στα μικρά μαϊμουδάκια). Μια μάλλον περίεργη διαπίστωση είναι ότι παιδιά που μεγαλώνουν σε παιδικούς σταθμούς ή, για κάποιους λόγους, τα φροντίζουν σε καθημερινή βάση περισσότεροι άνθρωποι— άρα, έχουν εξοικειωθεί με τον πολύ κόσμο— δείχνουν να φοβούνται τους ξένους στην ίδια σχεδόν ηλικία, όσο και τα μωρά που μεγάλωσαν μέσα σε πιο περιορισμένο κύκλο.

Συχνά, οι γονείς πανικοβάλλονται βλέποντας ότι το πρόσχαρο, φιλικό μωρό τους παρουσιάζει τάσεις φοβίας αλλά, αντί να ανησυχούν, θα πρέπει να θεωρούν τις φοβίες αυτές σημάδια αναπτυσσόμενης επίγνωσης. Η αγωνία του χωρισμού σημαίνει ολοκάθαρα ότι το παιδί έχει κιόλας αναπτύξει στενό δεσμό. Έχοντας αναγνωρίσει και προσκολληθεί στον προστάτη του, το μωρό θέλει να μένει κοντά στον εκλεκτό του. Φυσιολογικά λοιπόν, όσο αναπτύσσεται η επίγνωση του, φοβάται τα άγνωστα πρόσωπα. Πώς να ξέρει το παιδί ότι δεν πρόκειται να το βλάψουν; Κι αλήθεια, μήπως έτσι είναι καλύτερα; Πόσοι από μας θα νιώθαμε ευτυχισμένοι, με τη σκέψη ότι τα παιδιά μας τρέχουν με χαρούλες στον πρώτο άγνωστο που θα βρεθεί στο δρόμο τους;


Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς

Γενικά, το μόνο που μπορείτε να κάνετε για το φόβο των ξένων, είναι να τον δεχτείτε ως μια εκδήλωση της συγκεκριμένης ηλικίας στη ζωή του παιδιού σας. Ωστόσο, υπάρχουν πράγματα που μπορείτε να κάνετε, για ν' αποφύγετε μόνιμες ή παρατεταμένες φοβίες. Αν και η εκδήλωση φόβου είναι κάτι απόλυτα φυσιολογικό, υπάρχουν παραλλαγές στην κλίμακα του φόβου που παρουσιάζει το κάθε παιδί. Το γεγονός εξηγείται, ως ένα σημείο, από ενδογενείς διαφορές του χαρακτήρα: οι γνήσιοι δίδυμοι, παρουσιάζουν πιο πολλές όμοιες αντιδράσεις από τους μη-γνήσιους. Ωστόσο, παίζει κάποιο ρόλο και η μάθηση.

Όταν συμβαίνει κάτι ασυνήθιστο, τα μωρά κοιτάζουν τον ένα από τους γονείς (περισσότερο τη μητέρα), προσπαθώντας να αντιληφθούν τη συναισθηματική του κατάσταση. Αν το μωρό διαβλέψει πως η συνάντηση με κάποιο άτομο σας προκαλεί νευρικότητα, θα γίνει πολύ πιο συνεσταλμένο. Αν εσείς παραμείνετε ήρεμοι, θα μάθει, με τον καιρό, να αναγνωρίζει αυτούς που μπορεί να εμπιστεύεται.

Η ανησυχία και ο φόβος του χωρισμού, μπορεί να υποδηλώνουν ένα πιο περίπλοκο πρόβλημα. Αν αφήνετε μόνο το μωρό σας, στην περίοδο που θέλει να είναι συνέχεια γαντζωμένο επάνω σας και φοβάται τους ξένους, υπάρχει κίνδυνος να προκληθεί αναστάτωση που θα επηρεάσει όλη την οικογένεια — στην πραγματικότητα, μάλιστα, ίσως φτάσετε στο σημείο να σκεφτείτε πως είναι καλύτερα να μην αφήνετε καθόλου το μωρό σας, μέχρι να ξεπεράσει κάπως τις φοβίες του.

Εδώ θα πρέπει να γίνει διάκριση ανάμεσα σε χωρισμούς που διαρκούν μερικά λεπτά ή ώρες, και σ' αυτούς που κρατάνε μέρες και νύχτες. Αναπόφευκτα σχεδόν, θα υπάρξουν κάποιοι σύντομοι χωρισμοί- επιπλέον, δεν είναι καλό — ούτε για σας, ούτε γι' αυτό — να βρισκόσαστε συνέχεια πλάι στο μωρό σας, όσο κι αν το λαχταράτε. Απώτερος σκοπός της ανατροφής των παιδιών, είναι να το. βοηθήσετε να ανεξαρτητοποιηθούν από εσάς - κι είναι πολύ σημαντικό να αντιμετωπίσετε σωστά αυτή την κρίσιμη περίοδο, όταν το παιδί φοβάται περισσότερο ότι θα χάσει την υποστήριξη σας.

Από την άλλη μεριά, το μωρό σας θα αναστατωθεί, πιθανότατα, αν το αφήσετε έστω και για σύντομο χρονικό διάστημα- μην του δημιουργείτε λοιπόν μεγαλύτερη ένταση, παραδίδοντας το στις φροντίδες κάποιου άγνωστου προσώπου. Αν είσαστε τυχεροί, θα μπορείτε ίσως να το αφήσετε με κάποιον γνώριμο – τη γιαγιά, τον παππού ή κάποιον γείτονα, που τον βλέπει συχνά. Αν όμως σκοπεύετε να αφήσετε το μωρό σας με κάποια μπέιμπι-σίτερ, φροντίστε να το φέρετε σε επαφή μαζί της πολύ νωρίτερα. Έστω κι αν χρειάζεται κάποιος προγραμματισμός, μάλλον δε θα είναι ιδιαίτερα δύσκολο να έρθει η μπέιμπι-σίτερ για τσάι, λ.χ., στο σπίτι, ή να παίξει κανά δυό φορές με το μωρό, ώστε να του δοθεί η ευκαιρία να τη συνηθίσει.

Οι μακροχρόνιοι χωρισμοί, είναι ένα ζήτημα τελείως διαφορετικό. Στην ηλικία αυτή, κάθε χωρισμός που κρατάει πάνω από μερικές ώρες, είναι ιδιαίτερα οδυνηρός για το παιδί και θα πρέπει να αποφεύγεται, όσο είναι δυνατό. Αν όμως είναι αναπόφευκτος ένας παρατεταμένος χωρισμός (σε περίπτωση που θα πρέπει, λόγου χάρη, να μπείτε λίγες μέρες στο νοσοκομείο), φροντίστε να βεβαιωθείτε ότι θα προσέχει το παιδί σας κάποιος άνθρωπος γνωστός, που το αγαπάει— κατά προτίμηση, ένας που είναι ήδη δεμένος με το παιδί και ο οποίος μπορεί να του προσφέρει άφθονο χρόνο και προσοχή.