"Μουντζούρες" και ζωγραφική

Ενώ το νήπιο προοδεύει στο περπάτημα, το τρέξιμο, την ισορροπία και την αναρρίχηση, βελτιώνονται επίσης ραγδαία οι λεπτές σωματικές κινήσεις. Καθώς το παιδί ωριμάζει, ο εγκέφαλος του στέλνει όλο και πιο περίπλοκα μηνύματα — και οι μύες, μπορούν τώρα πια και ανταποκρίνονται.

Στους δεκαοχτώ μήνες, το νήπιο δεν περιορίζεται μόνο να πιάνει ή να σηκώνει από κάτω αντικείμενα: έχει την ικανότητα να επιδοθεί σε κάποια δραστηριότητα, χρησιμοποιώντας τα πράγματα που κρατάει. Για παράδειγμα, μπορεί να βγάλει με το δάχτυλο του ένα μικρό αντικείμενο από ένα μπουκάλι— κι ακόμα, θα σκεφτεί να αναποδογυρίσει το μπουκάλι για να βγάλει το αντικείμενο.

Στους δεκαοχτώ μήνες, το νήπιο μπορεί να κατασκευάσει έναν πύργο με τρία τουβλάκια- στα δύο χρόνια, τα τουβλάκια γίνονται έξι. Τριών χρόνων, μερικά παιδιά μπορούν να περάσουν μεγάλες, ξύλινες χάντρες σ' ένα κορδόνι. Πέρα από τη συγκεκριμένη ενασχόληση, τα νήπια βελτιώνουν ταυτόχρονα τις δεξιότητες που απαιτούνται για να χειριστούν ένα κουτάλι κι ένα πιρούνι, ή ένα μολύβι.

Δεξιότητες όπως μια εφαρμογή ή τοποθέτηση, το στοίβαγμα και το κέντημα, δε μαθαίνονται εύκολα χωρίς βοήθεια. Αν αφήσετε το παιδί αβοήθητο, θα διδαχθεί κάποτε από την επανάληψη κι από τα λάθη του, αλλά θα είναι πολύ καλύτερα να του δείξει ένας γονιός ή κάποιος άλλος μεγάλος, ώστε να μπορέσει το παιδί να τον μιμηθεί. Από εκεί κι έπειτα, χρειάζεται πολλές ευκαιρίες για εξάσκηση. Όσο έχουν συντροφιά και ενθάρρυνση, τα περισσότερα νήπια μπορούν να αφιερώσουν πολλές ώρες, παίζοντας με τα τουβλάκια τους ή συναρμολογώντας διάφορα αντικείμενα. Όλα αυτά τα παιχνίδια βοηθούν πάρα πολύ την ανάπτυξη της συνεργασίας ανάμεσα στο χέρι και το μάτι, καθώς και στον έλεγχο των μικρών μυών.

"Μουντζούρες" και ζωγραφική

Στα περισσότερα νήπια αρέσει πολύ να πιάνουν ένα πινελάκι ζωγραφικής, μια νερομπογιά ή ένα μαρκαδόρο και να "ζωγραφίζουν". Δεν είναι ανάγκη να τα διδάξετε, ούτε να τους ζητήσετε να ζωγραφίσουν κάτι συγκεκριμένο — το μόνο που χρειάζονται, είναι η ευκαιρία. Νήπια από δεκαοχτώ μηνών μέχρι δύο ετών, λατρεύουν το αίσθημα που προκαλεί το πινελάκι ή το μολύβι πάνω στο χαρτί, και μοιάζουν να μαγεύονται από το υλικό κι από το γεγονός ότι μπορούν να κάνουν διάφορα σημαδάκια. Μερικά, μάλιστα, αδιαφορούν ακόμα κι όταν φτιάχνουν έναν υγρό λεκέ πάνω στο χαρτί αφού, στην ηλικία αυτή, το χρώμα δεν παίζει κανένα ρόλο.



Τα παιδιά της ηλικίας αυτής δεν μπορούν να πουν τι ζωγραφίζουν, για τον απλούστατο λόγο ότι δεν προσπαθούν, απαραιτήτως, να ζωγραφίσουν οτιδήποτε—ωστόσο, όλα αυτά τα σημάδια και τα σχέδια, δεν γίνονται εντελώς στην τύχη- αποτελούνται από συγκεκριμένες γραμμές, που έγιναν με απλές κινήσεις.
Στα τρία του χρόνια, το νήπιο μπορεί να αφιερώσει δύο ή και περισσότερα λεπτά σε μια εικόνα. Τώρα πια, κρατάει σωστά το μολύβι, όπως οι ενήλικες. Τα σχέδια του παύουν να αποτελούν προϊόντα μιας μεγάλης, σαρωτικής κίνησης: απλώνει και μαζεύει το χέρι με μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στο χαρτί, και οι "μουντζούρες" γίνονται όλο και πιο περίπλοκες. Τα μάτια μένουν στυλωμένα πάνω στο έργο. θέλει να δει την καλλικαντζούρα του να παίρνει σάρκα και οστά, και ξέρει καλά ότι είναι δικό του δημιούργημα.

Στο στάδιο αυτό, τα παιδιά μπορούν να συνδυάσουν πολλές μουντζούρες μεταξύ τους, καλύπτοντας συχνά όλη τη σελίδα. Μαθαίνουν να κλείνουν τα σχήματα κι ανακαλύπτουν ότι από μια γραμμή, μπορούν να ξεκινήσουν για να φτιάξουν ένα καινούριο σχήμα. Οι εικόνες γίνονται πειράματα με τα οποία προσπαθούν να ελέγξουν τις μουντζούρες τους και να τους δώσουν, τελικά, κάποιο νόημα.

Σταδιακά, το έργο αποκτά κάποια μορφή, αλλά την ιδέα "να ζωγραφίσουμε μία εικόνα", δεν μπορεί ακόμα να τη δεχτεί το μυαλό ενός τρίχρονου παιδιού-η τέχνη τους εξακολουθεί ακόμη να αντιπροσωπεύει περισσότερο αυτό που αισθάνονται παρά αυτό που βλέπουν, και ζωγραφίζουν αντλώντας "θέματα" από τη μνήμη τους κι όχι από την παρατήρηση. Εντελώς φυσιολογικά, το τρίχρονο νήπιο δε θα καταφέρει να αναγνωρίσει πως είναι δικό του κατασκεύασμα η "εικόνα" που ζωγράφισε μόλις την προηγούμενη μέρα.
Οι περισσότεροι ενήλικες δε βλέπουν μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην καλλικαντζούρα ενός παιδιού δύο ετών και μια ενός παιδιού τριών ετών. Εξάλλου, δεν τις θεωρούν κάτι σημαντικό — και μόνο οι λέξεις που χρησιμοποιούν για να τις περιγράψουν, όπως "μουντζούρα" ή "καλλικαντζούρα", δείχνουν πως δεν τις έχουν καθόλου σε υπόληψη. Αν όμως καταγράψουμε τις δεξιότητες που συμμετέχουν στη διαδικασία, θα διαπιστώσουμε ότι αυτό που φαίνεται στον αδαή σαν άσκοπο μουντζούρωμα είναι, στην πραγματικότητα, το τελικό αποτέλεσμα μιας ολόκληρης σειράς αναπτύξεων στο μυϊκό έλεγχο, στην κατανόηση της σχέσης ανάμεσα στο μολύβι ή το πινελάκι και το χαρτί και, το σημαντικότερο ίσως, στην ιδέα ότι ένα απλό σημαδάκι μπορεί να αντιπροσωπεύει κάτι στην αληθινή ζωή.

Το μουντζούρωμα παραμένει η πρωταρχική καλλιτεχνική δραστηριότητα, μέχρι τον τέταρτο χρόνο. Τα παιδιά που ασχολούνται με τη "ζωγραφική " αυτή από νήπια, θα ζωγραφίζουν οπωσδήποτε καλύτερα στη διάρκεια της σχολικής ηλικίας. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι θα γίνουν υποχρεωτικά μεγάλοι ζωγράφοι, δείχνει όμως πόσο βοηθάει η δραστηριότητα αυτή στο μυϊκό έλεγχο.

Ανάμεσα σε πολλά άλλα, μπορεί κανείς να θεωρήσει αυτές τις ζωγραφιές σαν ασκήσεις, για το δυνάμωμα των μικρών μυών. Το παιδί πιάνει σφιχτά το πι-νελάκι ή το μολύβι, με τον καρπό αλύγιστο, κι ύστερα απλώνει ολόκληρο το χέρι και το πηγαινοφέρνει, πάνω κάτω, σε κινήσεις που καθορίζουν και το μάκρος της κάθε γραμμής. Το χέρι που ζωγραφίζει διπλώνει στον αγκώνα και τα σημάδια πηγαίνουν μία πάνω, μία κάτω. Επαναλαμβάνει πολλές φορές την ίδια κίνηση, κι ο πίνακας είναι έτοιμος! Μπορεί να εργάζεται με προσοχή, παρακολουθώντας από κοντά το δημιούργημα του, απολαμβάνοντας τις μουντζούρες του, αλλά δεν απαιτεί από τον εαυτό του να τις ελέγξει- ή, πάλι, μπορεί να μην κοιτάζει καθόλου το έργο του και να "ζωγραφίζει" με το κεφάλι στραμμένο στο πλάι. Κάποια στιγμή, με μια απότομη κίνηση, το πινελάκι εγκαταλείπει το χαρτί, και το έργο έχει τελειώσει.

Ανάμεσα στα δύο και τα δυόμισι, τα νήπια αρχίζουν να προσέχουν περισσότερο τις μουντζούρες τους, και το χρώμα γίνεται κι αυτό σημαντικό. Ένα νήπιο δύο ετών, μπορεί να κρατάει ακόμα το πινελάκι ή το μολύβι σαν σφυρί, ή μπορεί να το πιάνει με τα δάχτυλα, όπως ακριβώς ένας ενήλικος. Σταδιακά, θα μάθει να χρησιμοποιεί το ελεύθερο χέρι για να κρατάει στη θέση του το χαρτί. Καθώς τα δάχτυλα και ο καρπός αποκτούν, βαθμιαία, μεγαλύτερη ευλυγισία, θα καλύπτει όλο και μικρότερες περιοχές στο χαρτί, κι ίσως ακόμα καταφέρει να συνδυάσει μια κάθετη γραμμή με μία, ή περισσότερες οριζόντιες- αλλά στα δυόμισι χρόνια τους, τα παιδιά δεν συγκεντρώνονται πολλή ώρα στην ίδια απασχόληση και συχνά, αφιερώνουν λιγότερο από ένα λεπτό στη ζωγραφική.