Φέρτε τα μικρά παιδιά σε επαφή με παραδοσιακά οργανα

Γράφει η Ελένη Γεράκη
Καθηγήτρια Μουσικής Εκπαίδευσης - Επιστημολόγος

Ο ευεργετικός ρόλος της Μουσικής στην αγωγή του παιδιού, γνωρίζουμε από την παιδοψυχολογία ότι, είναι μεγάλος. Το παιδί στην προσχολική ηλικία παρουσιάζει τη μεγαλύτερη δεκτικότητα και ικανότητα αφομοίωσης βιωμάτων, που αφορούν κίνηση, ήχους, χρώματα, ρυθμούς και εν γένει αισθητικές μορφές. Μια αγωγή, που θα λάβει αυτό υπ'όψιν της, θα είναι αποφασιστική για όλη τη μετέπειτα εξέλιξη του ατόμου και θα επηρεάσει όλη του τη ζωή. Επειδή θα έχει βοηθήσει το παιδί να αναπτυχθεί σύμμετρα σωματικά, πνευματικά, ψυχικά. Δεν πρέπει να αποτεινόμαστε μόνο στο μυαλό, στη νόηση του, αλλά να του προσφέρουμε κυρίως βιώματα.

Οι αρχαίοι πολιτισμοί χρησιμοποίησαν τη μουσική ως ένα θεμελιώδες μέσον τόσο κοινωνικής όσο και προσωπικής διαπαιδαγώγησης του ατόμου. Στην εικονογραφία της αρχαίας Ελληνικής μουσικής, σώζονται ευτυχώς ένα πολύ μεγάλο πλήθος από παραστάσεις σκηνών μουσικής εκπαίδευσης.
Ο Carl Orff, Γερμανός συνθέτης και παιδαγωγός εμπνεύστηκε από την Αρχαία Ελλάδα, έδωσε μεγάλη σημασία στα πρώτα μουσικά ακούσματα των παιδιών και υποστήριζε ότι κάθε λαός οφείλει να ξεκινά από τη δική του μουσική παράδοση και να αντλεί υλικό από εκεί.

Από τους πιο σύγχρονους, ο Kodaly, σε όλα του τα κείμενα για την Μουσική εκπαίδευση, τόνιζε ότι είναι αναγκαίο η εισαγωγή της μουσικής στο νηπιαγωγείο. Ας μην ξεχνάμε ότι πάνω στις απόψεις του, στηρίχθηκε το αναλυτικό πρόγραμμα και οι μουσικοπαιδαγωγικές πρακτικές, που χρησιμοποιούνται σήμερα στα Ουγγρικά Νηπιαγωγεία. Αξίζει να αναφέρουμε μερικά σημεία της μεθόδου Kodaly: η μουσική εκπαίδευση του παιδιού πρέπει να αρχίζει με τη μουσική παράδοσή του. Δεν πρέπει να ξεχνάμε, ότι μόνο η ποιοτική μουσική πρέπει να επιλέγεται για τη διδασκαλία των παιδιών. Το υλικό που δεν έχει καλλιτεχνική αξία, δεν έχει ούτε παιδαγωγική.

Το παραδοσιακό τραγούδι είναι το θεμέλιο της μουσικής κουλτούρας και διαθέτει ρεπερτόριο, που μπορεί να ικανοποιήσει τις αναπτυξιακές ανάγκες των παιδιών της προσχολικής ηλικίας.
Η λαϊκή μουσική παράδοση, για να αποκτήσει διαχρονικότητα και λειτουργικότητα, χρειάζεται προσαρμογή και αναπροσαρμογή και εμείς έχουμε υποχρέωση να την αναστήσουμε αυθεντικά χωρίς φανατισμούς και προγονοπληξίες. Αν δεν γίνουμε ενεργοί παράγοντες, χρησιμοποιώντας αυθεντικό λαϊκό υλικό για τη διαιώνιση της εθνικής μας μουσικής παράδοσης, συμβάλλουμε στην εξουδετέρωση και στην τελική εξαφάνιση της.

Παραδοσιακα μουσικα όργανα
Μια μικρή εισαγωγή για παιδάκια στο δημοτικό και όχι μόνο...

Τα παιδιά τρελαίνονται για διαφορετικούς ήχους και διαφορετικές φωνές. Παίξτε μαζί τους με ιδιοφωνα παραδοσιακα όργανα –όργανα που με την ίδια τους την κατασκευή δίνουν ηχητικά την χαρακτηριστική φωνή τους. Να, λοιπόν, μερικές ιδέες...

Λαλίτσες
Μικρά κανατάκια, που, όταν φυσάς στο μικρό τους στόμιο, το νερό μέσα στο στρογγυλό, μικρό τους σώμα γουργουρίζει. Ο ήχος τους μοιάζει με κελάηδημα πουλιών.

Κοχύλας ή Μπουρού
Στην Ελλάδα έχουμε γύρω μας όμορφες θάλασσες και ακρογιαλιές. Οι ψαράδες βρίσκουν μεγάλα κοχύλια, που έχουν μέσα τους ένα ζωντανό οργανισμό. Τα βράζουν σε ζεματιστό νερό για να μείνει άδεια ή Μπουρού, όπως λέγεται, για να σφυρίξουν όταν καθαριστεί και δεν έχει πια τίποτα μέσα. Τρίβουν την άκρη του πολύ προσεκτικά, σε μια σκληρή πέτρα, για να ανοίξει μια μικρή τρύπα. Εκεί θα είναι το μέρος που θα φυσήξουν. Κάθε κοχύλι έχει το δικό του μουσικό τόνο και από αυτόν τον ήχο καταλαβαίνουν ποιος είναι εκείνος που σφυρίζει.

Η ροκάνα
Οι λαϊκές ροκάνες είναι ξύλινες και τις ακούμε στις αποκριάτικες γιορτές. Αλλά, πιο παλιά, οι παπάδες στις εκκλησιές χτυπούσαν τις ροκάνες, για να καλέσουν τους πιστούς να πάνε στη λειτουργία.

Κουτάλια
Εδώ στον τόπο μας, μας αρέσει πάρα πολύ ο χορός. Ο ρυθμός, που είναι πολύ χαρακτηριστικό στοιχείο για την ταχύτητα ή τον τρόπο των βημάτων των χορευτών, έχει πολλές ποικιλίες για το όλο ζωντάνεμα του χορού. Μερικές φορές, οι χορευτές βαστάνε ξύλινα κουτάλια, για να συνοδεύσουν με ποικίλα χτυπήματα και ρυθμούς το χορό τους.

Κουδούνια
Άλλη ομάδα από τα ιδιόφωνα είναι τα οργανάκια, που, άν τα χτυπήσουμε ή τα κουνήσουμε, συνεχίζουν να μας δίνουν τη συνέχεια της φωνής τους ή του ήχου τους. Δεν είναι σαν τα ξύλινα, που ο ήχος σταματάει ξαφνικά και είναι ξερός. Αυτά είναι τα κουδούνια και όλα όσα έχουν καμπανιστό ήχο.

Ζίλια
Τα Ζίλια είναι μικρά οργανάκια, που ακούγονται σαν συνοδεία στα κάλαντα, στους γάμους και στα πανηγύρια και ακόμα στους χορούς που οι χορεύτριες χτυπάνε με τα δάχτυλά τους διάφορους ρυθμούς στα χορευτικά βήματα που κάνουν. Στις βυζαντινές τοιχογραφίες τα ζίλια, δηλαδή τα μικρά κύμβαλα, τα βλέπουμε συχνά.

Τρίγωνο
Κρέμεται σε ένα κορδονάκι και το χτυπάμε με ένα σιδερένιο ραβδάκι, για να κάνει τον καμπανιστό ήχο του.