Πώς να μη γίνει η Κυριακή η μέρα των εκκρεμοτήτων

Μόλις ξαναμπεί το σχολικό πρόγραμμα, το κλίμα στο σπίτι αλλάζει κάπου στις 6 το απόγευμα της Κυριακής. Το παιδί που έπαιζε όλη μέρα εκνευρίζεται για το τίποτα, ο έφηβος κλείνεται στο δωμάτιο ή ακούγεται το γνωστό «με πονάει η κοιλιά μου». Η Δευτέρα μπαίνει στο σπίτι ώρες πριν χτυπήσει το ξυπνητήρι.

Το σώμα αντιδρά σε αυτό που δεν ήρθε ακόμα

Όταν περιμένουμε κάτι δύσκολο, το σώμα αντιδρά σαν να το ζει ήδη. Το διαγώνισμα της Τρίτης, το τεστ στο φροντιστήριο, η παρέα που άφησε το παιδί απέξω, η εργασία για το σχολείο που δεν έχει αρχίσει — όλα αυτά αρχίζουν να στριφογυρίζουν από την Κυριακή.

Στα μικρότερα παιδιά βγαίνει ως γκρίνια, κλάμα, κόλλημα πάνω στον γονιό ή δυσκολία να κοιμηθούν. Στους εφήβους βγαίνει πιο υπόγεια — εκνευρισμός, αναβλητικότητα, απόσυρση, πονοκέφαλοι και στομαχόπονοι που επανέρχονται. Οι έφηβοι κρύβουν καλά τι τους απασχολεί, γι' αυτό το άγχος τους συχνά περνά απαρατήρητο.

Πώς μαζεύονται όλα στην Κυριακή

Το Σάββατο σπάνια περισσεύει χρόνος — σε πολλές οικογένειες είναι κανονική εργάσιμη μέρα — οπότε αφήνονται όλα για την Κυριακή: το διάβασμα, η τσάντα, τα φυλλάδια που θέλουν υπογραφή, τα ψώνια. Ένα παιδί που ξεκινά στις 7 το απόγευμα μια εργασία 3 ωρών δεν φοβάται το σχολείο· φοβάται το βράδυ που έχει μπροστά του.

Μπαίνει και ο ύπνος. Μετά από ένα ξενύχτι το Σάββατο και ένα ξύπνημα κατά τις 11:30 το πρωί, ο ύπνος δεν έρχεται στις 10:30 το βράδυ. Σημασία έχει η ώρα που σηκώνεται το παιδί, όχι τόσο η ώρα που πέφτει. Το αργό ξύπνημα του Σαββατοκύριακου καλό είναι να μη διαφέρει πάνω από 1 ώρα από την ώρα που ξυπνά για το σχολείο.

Όταν το απόγευμα έχει ήδη βαρύνει

• Πρώτα η πόρτα. Χτυπάμε μία φορά, λέμε ότι είμαστε δίπλα και δεν επιμένουμε. Ο έφηβος που κλείνεται χρειάζεται πρώτα χρόνο και μετά κουβέντα. Οι πολλές ερωτήσεις τον σπρώχνουν πιο μέσα.
• Η εργασία μπορεί να κοπεί στη μέση. Μισή εργασία και ύπνος στην ώρα του αξίζουν πιο πολύ από 3 ώρες στο τραπέζι και μια Δευτέρα χωρίς δυνάμεις. Παραδίδει ό,τι πρόλαβε και το λέει ο ίδιος στον δάσκαλο ή στον καθηγητή του.
• Μία κουβέντα, νωρίς. Ρωτάμε, ακούμε και μετά αφήνουμε το θέμα. Η επαναφορά του πάνω στο κρεβάτι μεγαλώνει την αγωνία.
• Κλείνουμε τη μέρα με κάτι δικό της. Για τα μικρά ένα φαγητό ή ένα παιχνίδι, για τους μεγάλους μια βόλτα ή ένα επεισόδιο μαζί — και μηδέν κουβέντα για αύριο.

Τι αλλάζει αν οργανωθεί αλλιώς η Κυριακή

• Οι υποχρεώσεις τελειώνουν πριν το απόγευμα. Αν η Κυριακή είναι πιασμένη με τραπέζι ή επίσκεψη, πάνε στο πρωί της ή στο Σάββατο — όχι πιο αργά. Το ζητούμενο είναι να μένει ελεύθερο το βράδυ, όποιο πρόγραμμα κι αν έχει η κάθε οικογένεια.
• 10 λεπτά «τι έχει η βδομάδα». Με το πρόγραμμα μπροστά — πότε είναι το διαγώνισμα, ποια μέρα έχει γυμναστική, τι ώρα σχολάει την Τρίτη. Η αβεβαιότητα κουράζει περισσότερο από τις ίδιες τις υποχρεώσεις.
• Ξύπνημα κοντά στη σχολική ώρα. 1 ώρα αργότερα, όχι 3.
• Οθόνες κάτω 1 ώρα πριν τον ύπνο, με κανόνα συμφωνημένο από νωρίς. Αν το κινητό φύγει από τα χέρια του εφήβου στις 11 το βράδυ, η μέρα κλείνει με καβγά.

Τι βοηθά όταν μιλάμε

Η ανοιχτή ερώτηση δουλεύει καλύτερα από την κλειστή. Το «πώς νιώθεις για αύριο;» αφήνει το παιδί να πει τι το απασχολεί, ενώ το «αγχώνεσαι για το διαγώνισμα;» του υποβάλλει την ανησυχία.

Δεν υποσχόμαστε ότι δεν θα γίνει τίποτα δύσκολο. Λέμε ότι μπορεί να το αντέξει: «θα δυσκολευτείς λίγο, αλλά θα τα καταφέρεις». Και η αποφυγή δεν λύνει τίποτα. Ακούμε πρώτα τι το φοβίζει, αλλά το να μείνει σπίτι τη Δευτέρα ανακουφίζει για λίγες ώρες και κάνει την επόμενη Δευτέρα βαρύτερη.

Είχαμε δει παλιότερα πώς βοηθάμε το παιδί να διαχειριστεί το άγχος του στην καθημερινότητα. Εδώ το πιάνουμε στην ώρα που εμφανίζεται.

Πότε δεν φταίει η Κυριακή

Το βάρος αυτό είναι συνηθισμένο και φεύγει μέσα στη Δευτέρα. Χρειάζεται βοήθεια όταν επιμένει και εμποδίζει την καθημερινότητα. Το παιδί αρνείται να πάει σχολείο, πέφτει η επίδοση, κόβει παρέες και δραστηριότητες, ή τα σωματικά ενοχλήματα επαναλαμβάνονται για εβδομάδες.

Πρώτη στάση ο παιδίατρος, που θα αποκλείσει οργανική αιτία. Μετά ο ψυχολόγος του σχολείου, αν υπάρχει, ή ένα κέντρο ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων. Το κείμενο αυτό δεν αντικαθιστά τη γνώμη του παιδιάτρου ή του ειδικού ψυχικής υγείας για το δικό σας παιδί.