Τι αλλάζει όταν επαινείς την προσπάθεια αντί για την εξυπνάδα

Η πρώτη εβδομάδα του σχολείου γεμίζει το σπίτι με χαρτιά. Το παιδί βγάζει από την τσάντα μια ζωγραφιά, μισή σελίδα με γράμματα ή ένα φύλλο εργασίας και περιμένει να δει το πρόσωπό σου. Και λέμε αυτό που λέμε πάντα: «μπράβο», «τέλειο», «είσαι πανέξυπνος». Το λέμε είκοσι φορές την ημέρα, με την καλύτερη πρόθεση. Ακριβώς επειδή το λέμε είκοσι φορές, όμως, παύει να σημαίνει κάτι.

Πες του τι ακριβώς έκανε

Ο έπαινος που πιάνει είναι αυτός που περιγράφει. Αντί για ένα γενικό «μπράβο», λες τι είδες: «έγραψες όλη τη σελίδα χωρίς να σηκωθείς ούτε μία φορά», «έβαλες μόνος σου τα βιβλία στην τσάντα από χθες το βράδυ», «έσβησες και το ξανάγραψες μέχρι να σου αρέσει». Έτσι το παιδί μαθαίνει τι ακριβώς ήταν καλό και μπορεί να το επαναλάβει αύριο, ενώ το «είσαι καλό παιδί» δεν του αφήνει τίποτα στα χέρια. Ακούγεται και πιο αληθινό, γιατί δείχνει ότι κάποιος πρόσεξε.

Η προσπάθεια αντέχει, η εξυπνάδα όχι

Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο «είσαι έξυπνος» και στο «δούλεψες πολύ σε αυτή την άσκηση». Το πρώτο επαινεί κάτι που το παιδί δεν ελέγχει, το δεύτερο επαινεί κάτι που μπορεί να ξανακάνει όποτε θέλει. Όταν ο έπαινος πηγαίνει στην προσπάθεια, το παιδί βλέπει το ίδιο το «προσπαθώ» ως κάτι καλό, συνεχίζει να δοκιμάζει και δεν τα παρατάει εύκολα μόλις συναντήσει κάτι δύσκολο. Το αντίστροφο είναι που στοιχίζει: όποιος έχει μάθει ότι είναι έξυπνος έχει κάτι να χάσει κάθε φορά που κάτι δεν του βγαίνει, οπότε προτιμά να μη δοκιμάσει καθόλου.

Την πρώτη εβδομάδα του σχολείου δεν υπάρχουν ακόμα βαθμοί, υπάρχει όμως άφθονος κόπος για να τον ονομάσεις. Ότι κάθισε τόση ώρα στο θρανίο, ότι ρώτησε τη δασκάλα κάτι που δεν κατάλαβε, ότι βρήκε μόνο του την τάξη, ότι θυμήθηκε το κολατσιό του. Τίποτα από αυτά δεν είναι επίδοση, όλα όμως είναι προσπάθεια, η μόνη που έχει στα χέρια του τον Σεπτέμβριο.

Όταν ο έπαινος είναι υπερβολικός, το παιδί το καταλαβαίνει

Ο έπαινος θέλει να είναι ειλικρινής και ζεστός, όχι όμως υπερβολικός. Το τι προσέχουμε όταν επαινούμε ένα παιδί δεν είναι καινούργια συζήτηση. Τα παιδιά καταλαβαίνουν πότε λέμε κάτι επειδή το πιστεύουμε και πότε επειδή πρέπει να πούμε κάτι. Ο έπαινος που δεν πατάει σε τίποτα συγκεκριμένο χάνει γρήγορα την αξία του. Ένα «δεν σου βγήκε αυτό, είδα όμως πόσο το πάλεψες» μετράει περισσότερο από δέκα «τέλεια» στη σειρά.

Δεν χρειάζονται πάντα λέξεις

Ένα χαμόγελο, ο αντίχειρας ψηλά ή ένα «κόλλα πέντε» λένε το ίδιο πράγμα και συχνά περνούν καλύτερα, ειδικά σε παιδί που ντρέπεται με τα μεγάλα λόγια. Τα πιο διστακτικά παιδιά χρειάζονται συνήθως περισσότερη ενθάρρυνση από τα υπόλοιπα, όχι λιγότερη, επειδή ξεκινούν με λιγότερη σιγουριά. Ένας απλός κανόνας για τις εβδομάδες που ξεκινούν: επαίνεσε πιο συχνά απ' όσο διορθώνεις και φρόντισε να υπάρχει κάτι κάθε μέρα.

Από την πρώτη εβδομάδα του σχολείου το παιδί δεν κρατάει το πόσο καλό είναι. Κρατάει ότι κάποιος πρόσεξε τι ακριβώς έκανε. Αυτό είναι το μόνο κομμάτι που μπορεί να το επαναλάβει και την επόμενη.