Πού ανοίγει πραγματικά η κουβέντα με τον έφηβο

Γύρισε από τις διακοπές, άφησε τον σάκο στον διάδρομο και μπήκε στο δωμάτιο. «Πώς πέρασες;» «Καλά.» «Τι κάνατε;» «Τίποτα.» Η πόρτα κλείνει. Στα 13 ή στα 17, η ίδια σκηνή επαναλαμβάνεται αυτές τις μέρες σε πολλά σπίτια, και πολλοί γονείς την εισπράττουν ως απόρριψη.

Στην εφηβεία το παιδί στρέφεται φυσιολογικά προς τους φίλους του και προς άλλους ενήλικες, έναν καθηγητή ή μια προπονήτρια. Δεν παύει να μιλάει· παύει να μιλάει με το κουμπί, όποτε του το ζητάτε εσείς.

Γιατί μιλάει στο αυτοκίνητο

Δεν είναι σύμπτωση ότι οι πιο ουσιαστικές κουβέντες γίνονται στη διαδρομή. Όταν οδηγείτε, δεν κοιτάζεστε: δεν χρειάζεται να σας κοιτάει στα μάτια για να δει πώς το πήρατε, κι εσείς δεν προλαβαίνετε να αντιδράσετε με το πρόσωπο πριν σκεφτείτε. Στο οικογενειακό τραπέζι γίνεται το αντίστροφο: κάθεστε απέναντι και τα αδέρφια ακούνε. Και η διαδρομή τελειώνει: ξέρει ότι σε 10 λεπτά κατεβαίνει, οπότε δεν νιώθει παγιδευμένος σε «συζήτηση».

Στην πράξη, πηγαίνετέ τον εσείς στο φροντιστήριο ή στην προπόνηση, ακόμα και όταν θα μπορούσε να πάει μόνος του. Αφήστε τον να βάλει τη μουσική του και αντέξτε τη σιωπή στα πρώτα λεπτά· πολλές φορές μιλάει πρώτος αυτός. Αν σας πει «θα πάω μόνος», μην το κάνετε θέμα. Χωρίς αυτοκίνητο ισχύει το ίδιο: με τα πόδια ως τη στάση ή δίπλα-δίπλα στο λεωφορείο.

Η κοινή δουλειά και το βράδυ

Ό,τι κάνει το αυτοκίνητο το κάνει και κάθε δουλειά που γίνεται πλάι-πλάι: το στρώσιμο του τραπεζιού, τα πιάτα, τα ψώνια, η βόλτα με τον σκύλο, το μαγείρεμα. Τα χέρια είναι απασχολημένα, τα βλέμματα αλλού, και η κουβέντα βγαίνει μόνη της.

Η άλλη στιγμή είναι το βράδυ, αργά. Πολλοί έφηβοι ανοίγονται λίγο πριν κοιμηθούν, τότε ακριβώς που εσείς είστε πτώμα και θέλετε να κλείσετε τη μέρα. Αν στις 11 το βράδυ κάτσει στην κουζίνα και αρχίσει να λέει, αξίζει τα 20 λεπτά ύπνου που θα χάσετε. Την άλλη μέρα στις 8 το πρωί δεν θα υπάρχει αυτή η στιγμή.

Οι ερωτήσεις που κλείνουν την κουβέντα

• «Πώς πέρασες;», «πώς ήταν;» Είναι τόσο γενικές που η μόνη λογική απάντηση είναι «καλά». Ρωτήστε για κάτι συγκεκριμένο που σας είχε πει ο ίδιος: πώς πήγε η προπόνηση της Τρίτης, τι έγινε τελικά με τον φίλο του που αλλάζει σχολείο.
• Ερωτήσεις με ναι ή όχι. «Διάβασες;» «Θα βγεις;» Ερώτηση κλειστή, απάντηση κλειστή.
• Η μία ερώτηση πάνω στην άλλη, μόλις μπει από την πόρτα. Μοιάζει με ανάκριση· αφήστε τον πρώτα να φάει και να αλλάξει.
• Η ερώτηση που ακούγεται σαν έλεγχος. Το «ποιοι θα είναι εκεί;» δικαιούστε να το ρωτήσετε. Ειπωμένο όμως σαν απαίτηση δεν παίρνει απάντηση, ενώ με πραγματικό ενδιαφέρον παίρνει ονόματα.

Όταν τελικά μιλήσει

Εδώ χάνονται οι περισσότερες κουβέντες. Ο έφηβος λέει κάτι, ο γονιός τρομάζει, δίνει έτοιμη λύση ή βγάζει κήρυγμα, και το παιδί μαθαίνει να μην το ξαναφέρει. Τις περισσότερες φορές θέλει να το πει, όχι να το λύσετε. Και μη μεγαλοποιείτε ό,τι ακούτε: αν φύγει πιο αγχωμένος απ' ό,τι ήρθε, δεν θα ξανάρθει. Και αύριο θα τα έχει ξαναβρεί με τον φίλο που σήμερα «τον μισεί», ενώ εσείς θα έχετε μείνει με τον θυμό.

Πότε χρειάζεται βοήθεια από ειδικό

Όλα τα παραπάνω αφορούν την καθημερινότητα. Αν όμως μαζί με τα μονολεκτικά αλλάξουν και τα υπόλοιπα, ύπνος, όρεξη, διάθεση και βαθμοί, αν παρατήσει ό,τι τον ευχαριστούσε ή αποφεύγει και τους φίλους του, δεν είναι θέμα επικοινωνίας. Το ίδιο αν ακούσετε ότι κάνει κακό στον εαυτό του, ότι τον απειλούν ή ότι δεν θέλει να ζει: μην το αφήσετε για αύριο και μην τον αφήσετε μόνο του. Αν κινδυνεύει άμεσα, πηγαίνετε στα επείγοντα του εφημερεύοντος νοσοκομείου ή καλέστε το 166 (ΕΚΑΒ). Αλλιώς, κλείστε ραντεβού την ίδια μέρα με τον παιδίατρο ή με παιδοψυχίατρο. Κι αν θέλετε πρώτα να μιλήσετε εσείς με κάποιον, η γραμμή 116 111 του Χαμόγελου του Παιδιού είναι δωρεάν, λειτουργεί όλο το 24ωρο και δέχεται κλήσεις και από γονείς.

Πέρα από αυτά, μη μετράτε τη σχέση με το πόσα σας λέει. Ένας έφηβος που τρώει μαζί σας, που δέχεται να τον πάτε κάπου, που κάθεται στο σαλόνι χωρίς να μιλά, είναι ένας έφηβος που είναι εκεί. Είχαμε γράψει παλιότερα γενικά για τη σωστή επικοινωνία με το παιδί· στην εφηβεία αλλάζει κυρίως η ώρα και ο τόπος.