Πρακτικός οδηγός για γονείς παιδιών 1-6 ετών 29/08/2026

Πυρετός στο παιδί: τι μετράει περισσότερο από το νούμερο στο θερμόμετρο

Ξυπνάς στις 3 τα ξημερώματα, ακουμπάς το μέτωπο του παιδιού και καίει. Το θερμόμετρο δείχνει 39,2 στη μασχάλη — και όλα τα νούμερα που ακολουθούν παρακάτω είναι μετρήσεις μασχάλης. Η πρώτη σκέψη είναι πόσο ψηλά θα φτάσει και η δεύτερη αν πρέπει να ντυθείς τώρα για το νοσοκομείο. Ο παιδίατρος όμως ξεκινάει από αλλού: όχι από το νούμερο, αλλά από το πώς είναι το παιδί που το έχει.

Ο πυρετός δεν είναι η αρρώστια

Στα μικρά παιδιά μετράμε στη μασχάλη, και εκεί πυρετός θεωρείται από τους 37,5°C και πάνω. Το γνωστό όριο των 38°C αφορά τη μέτρηση στο ορθό, που δεν την κάνουμε σε αυτές τις ηλικίες. Κράτα το νούμερο της μασχάλης, γιατί με αυτό θα μιλήσεις και στον παιδίατρο.

Ο πυρετός δεν είναι πάθηση: είναι η απάντηση του οργανισμού σε μια λοίμωξη, τις περισσότερες φορές σε έναν κοινό ιό της εποχής. Η άνοδος της θερμοκρασίας δυσκολεύει τον ιό — γι' αυτό δεν κυνηγάμε τον αριθμό, κοιτάμε το παιδί.

Στα περισσότερα παιδιά ο πυρετός υποχωρεί μέσα σε δύο με τρεις ημέρες. Και κάτι που ξαφνιάζει τους περισσότερους γονείς: το ύψος του πυρετού δεν δείχνει πόσο βαριά είναι η λοίμωξη. Ένα απλό κρυολόγημα μπορεί να ανεβάσει 39,5 και μια πιο σοβαρή λοίμωξη να μείνει στους 38.

Κοίτα το παιδί, όχι μόνο το θερμόμετρο

Σημασία έχει η συνολική εικόνα. Πριν πιάσεις το τηλέφωνο, δες:

Πίνει; Δέχεται νερό, γάλα ή σούπα, έστω λίγο και συχνά, και βρέχει την πάνα ή πηγαίνει τουαλέτα όπως συνήθως;
Ζωντανεύει όταν πέσει λίγο ο πυρετός; Σε κοιτάζει, σου μιλάει, ζητάει κάτι, παίζει έστω για λίγο πριν ξαπλώσει πάλι;
Πώς αναπνέει; Ήρεμα ή λαχανιασμένα, με τα ρουθούνια του να ανοιγοκλείνουν ή με το δέρμα να τραβιέται ανάμεσα στα πλευρά;
Τι χρώμα έχει; Ροδαλό ή χλωμό, γκριζωπό, με μελανιασμένα χείλη;
Παρηγοριέται; Ησυχάζει στην αγκαλιά ή κλαίει με τρόπο που δεν του μοιάζει και δεν σταματάει με τίποτα;

Ένα παιδί με 39,5 που πίνει το νερό του και, μόλις πέσει λίγο ο πυρετός, ζητάει το παιχνίδι του καθησυχάζει πολύ περισσότερο από ένα παιδί με 38,2 που είναι νωθρό, δεν σε κοιτάζει στα μάτια και δεν δέχεται να πιει τίποτα.

Πώς μετράμε σωστά

Στα παιδιά έως 5 ετών η μέτρηση γίνεται με ηλεκτρονικό θερμόμετρο στη μασχάλη — πυρετός από 37,5°C — ή με θερμόμετρο υπερύθρων στο αυτί, όπου το όριο είναι 38°C. Η μέτρηση στο στόμα ή στον πισινό δεν συνιστάται σε αυτές τις ηλικίες. Τα παλιά γυάλινα θερμόμετρα με υδράργυρο έχουν αποσυρθεί και δεν έχουν θέση σε σπίτι με παιδιά.

Μέτρα με το παιδί ήρεμο, όχι αμέσως μετά το τρέξιμο ή το μπάνιο και όχι την ώρα που είναι κουκουλωμένο. Και μη μετράς κάθε μισή ώρα: αγχώνει εσένα, ενοχλεί εκείνο και δεν αλλάζει τίποτα. Κράτα καλύτερα δυο σημειώσεις στο κινητό — πότε ανέβηκε, πόσο έδειξε, τι ώρα έδωσες αντιπυρετικό. Αυτά θα ρωτήσει ο παιδίατρος.

Πότε παίρνουμε τηλέφωνο τον παιδίατρο, μέσα στην ημέρα

Αυτά δεν σηκώνουν νυχτερινό ξεσηκωμό, θέλουν όμως ραντεβού ή τηλέφωνο την ίδια μέρα:

ο πυρετός κρατάει πάνω από 3 ημέρες ή ξανανεβαίνει αφού είχε πέσει για τα καλά,
το παιδί δεν πίνει, κάνει συνέχεια εμετό ή διάρροια, ή βλέπεις σημάδια αφυδάτωσης: στεγνό στόμα, λίγα ούρα, κλάμα χωρίς δάκρυα, βουλιαγμένα μάτια,
βγάζει εξάνθημα,
πονάει το αυτί, ο λαιμός ή η κοιλιά του, ή έχει επίμονο βήχα,
κλαίει ασυνήθιστα, είναι πολύ νωθρό ή πολύ εκνευρισμένο ακόμα και όταν πέσει η θερμοκρασία,
έχει χρόνιο νόσημα ή παίρνει φάρμακα,
ή, πολύ απλά, κάτι δεν σου αρέσει στην εικόνα του και δεν μπορείς να το εξηγήσεις.

Τα βρέφη είναι ξεχωριστή περίπτωση

Στα βρέφη οι κανόνες είναι πιο αυστηροί από ό,τι περιγράφει αυτό το άρθρο, και γίνονται πιο αυστηροί όσο μικρότερο είναι το μωρό:

Κάτω των 3 μηνών: κάθε πυρετός θέλει εξέταση αμέσως, όποια ώρα κι αν είναι — εφημερεύον νοσοκομείο, και αν δεν μπορείς να πας, κάλεσε το 166. Δεν περιμένουμε στο σπίτι και δεν δίνουμε αντιπυρετικό από μόνοι μας.
3 έως 5 μηνών: τηλέφωνο στον παιδίατρο αυθημερόν, ακόμα και αν το μωρό δείχνει καλά.
6 έως 12 μηνών: τηλέφωνο αν ο πυρετός κρατάει πάνω από μία ημέρα, αν το μωρό δεν πίνει όπως συνήθως ή αν η εικόνα του σε ανησυχεί.

Πότε δεν περιμένουμε καθόλου

Κάλεσε αμέσως το 166 (ΕΚΑΒ) ή τον ευρωπαϊκό αριθμό έκτακτης ανάγκης 112, αν το παιδί:

αναπνέει με δυσκολία, πολύ γρήγορα ή με θόρυβο, ή σταματάει για λίγο η αναπνοή του,
έχει γκριζωπό ή μελανό χρώμα στα χείλη, στη γλώσσα ή στο δέρμα,
δεν ξυπνάει, δεν αντιδρά όταν του μιλάς ή δεν μπορείς να το κρατήσεις ξύπνιο,
έχει εξάνθημα που δεν σβήνει όταν πιέσεις πάνω του ένα διάφανο ποτήρι,
δεν λυγίζει τον λαιμό του ή τον κρατάει σφιγμένο, ενοχλείται πολύ από το φως ή πονάει έντονα το κεφάλι του,
κάνει σπασμό που κρατάει πάνω από 5 λεπτά.

Τι ανακουφίζει στο σπίτι

Ο στόχος δεν είναι να ρίξεις τον αριθμό, αλλά να νιώσει καλύτερα το παιδί.

Υγρά, λίγα και συχνά. Νερό, γάλα, σούπα, ό,τι δέχεται. Αν θηλάζει, ο θηλασμός συνεχίζεται κανονικά και πιο συχνά.
Ελαφριά ρούχα και δροσερό δωμάτιο. Κουβέρτα μόνο όση ώρα έχει ρίγη και τη ζητάει το ίδιο.
Φαγητό μόνο αν το θέλει. Η όρεξη πέφτει με τον πυρετό και επανέρχεται μόνη της· δεν το ζορίζουμε.
Ξεκούραση, όχι υποχρεωτικό κρεβάτι. Αν αντέχει να παίξει ήσυχα στον καναπέ, δεν το κλείνουμε στο δωμάτιο.
Αντιπυρετικό όταν υποφέρει — όχι επειδή το θερμόμετρο έδειξε ένα νούμερο. Η δόση της παρακεταμόλης ή της ιβουπροφαίνης υπολογίζεται με βάση το βάρος, όχι την ηλικία: ρώτησε τον παιδίατρο ή τον φαρμακοποιό σου και κράτα τη δοσολογία σημειωμένη πάνω στο κουτί.
Χλιαρό μπάνιο, αν το ευχαριστεί το παιδί. Ανακουφίζει, αρκεί το νερό να μην είναι κρύο.

Τι δεν κάνουμε ποτέ

Οινόπνευμα ή ξίδι στο δέρμα. Παλιά συνήθεια που δεν βοηθάει και είναι επικίνδυνη — απορροφάται από το δέρμα του παιδιού.
Παγωμένο μπάνιο, παγοκύστες, απότομο γδύσιμο και σφουγγίσματα για να πέσει γρήγορα ο πυρετός. Ελαφριά ρούχα ναι· να το ξεγυμνώσεις στο κρύο, όχι. Το απότομο κρύο φέρνει ρίγος και ο οργανισμός ανεβάζει ξανά τη θερμοκρασία.
Πολλές κουβέρτες για «να βγάλει τον πυρετό με τον ιδρώτα». Παγιδεύουν τη ζέστη και τον ανεβάζουν.
Ασπιρίνη. Δεν δίνεται σε παιδιά και εφήβους, γιατί συνδέεται με μια σπάνια αλλά σοβαρή επιπλοκή, το σύνδρομο Ρέι.
Εναλλαγή παρακεταμόλης και ιβουπροφαίνης με δική μας πρωτοβουλία. Γίνεται μόνο αν το έχει πει ρητά ο παιδίατρος, με συγκεκριμένο πρόγραμμα.
Αντιβίωση που περίσσεψε από άλλη φορά. Στους ιούς δεν κάνει απολύτως τίποτα και από πάνω κρύβει την εικόνα από τον γιατρό.

Αν το παιδί κάνει σπασμό από τον πυρετό

Ο πυρετικός σπασμός είναι από τις πιο τρομακτικές στιγμές που ζει ένας γονιός: το παιδί χάνει την επαφή, το σώμα του σφίγγεται και τινάζεται. Συμβαίνει συνήθως σε παιδιά από 6 μηνών έως 6 ετών, κρατάει τις περισσότερες φορές 2 με 3 λεπτά και, όσο κι αν φαίνεται τρομερό, συνήθως δεν αφήνει συνέπειες στο παιδί.

Εκείνη τη στιγμή:

κοίτα την ώρα — ο γιατρός θα ρωτήσει πόσο κράτησε,
ξάπλωσέ το στο πλάι, σε ασφαλές σημείο, με κάτι μαλακό κάτω από το κεφάλι,
παραμέρισε ό,τι μπορεί να το χτυπήσει,
μην το κρατάς ακίνητο και μη βάλεις τίποτα στο στόμα του,
μην προσπαθήσεις να το δροσίσεις γδύνοντάς το εκείνη την ώρα,
μόλις σταματήσει, άφησέ το ξαπλωμένο στο πλάι μέχρι να συνέλθει.

Κάλεσε το 166 αν ο σπασμός κρατήσει πάνω από 5 λεπτά, αν ξαναγίνει μέσα στο ίδιο 24ωρο, αν το παιδί δυσκολεύεται να αναπνεύσει ή αν μένει νυσταγμένο πάνω από μία ώρα μετά. Τον πρώτο σπασμό, όσο λίγο κι αν κράτησε, τον βλέπει γιατρός την ίδια νύχτα: κάλεσε το 166 ή πήγαινε στο εφημερεύον. Και κάτι που καλό είναι να ξέρεις από πριν: τα αντιπυρετικά δεν αποτρέπουν τον πυρετικό σπασμό, οπότε δεν τα δίνουμε γι' αυτόν τον λόγο.

Το ένστικτό σου μετράει

Καμία λίστα δεν ξέρει το παιδί σου όπως εσύ. Οι παιδίατροι το λένε συχνά: όταν μια μητέρα λέει «δεν είναι όπως τις άλλες φορές», αυτό είναι πληροφορία και όχι υπερβολή. Ο πυρετός από μόνος του σπάνια είναι ο εχθρός. Η εικόνα του παιδιού είναι.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη συμβουλή του παιδιάτρου σου.