Εμβόλιο κοκκύτη στην εγκυμοσύνη: πότε κλείνετε το ραντεβού και γιατί σε κάθε κύηση

Το πρώτο εμβόλιο του μωρού για τον κοκκύτη γίνεται στον 2ο μήνα της ζωής του. Πριν από αυτό δεν εμβολιάζεται, γιατί το ανοσοποιητικό του είναι ακόμη ανώριμο και η προστασία δεν θα ήταν επαρκής. Αυτούς ακριβώς τους πρώτους 2 μήνες, όμως, ο κοκκύτης είναι πιο επικίνδυνος για ένα βρέφος από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη στιγμή της ζωής του.

Το κενό το καλύπτει η μητέρα. Όταν εμβολιαστείτε στο τρίτο τρίμηνο, φτιάχνετε αντισώματα που περνούν μέσα από τον πλακούντα στο μωρό. Το παιδί γεννιέται έχοντας ήδη προστασία και την κρατά μέχρι να κάνει τα δικά του εμβόλια. Γι' αυτό το εμβόλιο του κοκκύτη στην εγκυμοσύνη δεν γίνεται μόνο για εσάς, γίνεται κυρίως για εκείνο.

Πότε ακριβώς κλείνετε το ραντεβού

Το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Ενηλίκων προβλέπει μία δόση εμβολίου διφθερίτιδας-τετάνου-κοκκύτη σε κάθε εγκυμοσύνη, κατά προτίμηση από την 27η ως την 36η εβδομάδα της κύησης.

Μέσα σε αυτές τις εβδομάδες, μην το αφήνετε για το τέλος. Το σώμα σας χρειάζεται περίπου 2 εβδομάδες για να φτιάξει αντισώματα και μερικές ακόμη για να περάσουν αρκετά στο μωρό. Γι' αυτό αξίζει να προτιμήσετε το πρώτο μισό του διαστήματος, γύρω στην 28η με 32η εβδομάδα, ώστε το παιδί να γεννηθεί με όσο το δυνατόν περισσότερη προστασία μαζί του. Υπάρχει και ένας πιο πρακτικός λόγος: αν ο τοκετός έρθει νωρίτερα από το αναμενόμενο, το εμβόλιο θα έχει ήδη γίνει.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι το ραντεβού μπαίνει στο πρόγραμμα μαζί με τις εξετάσεις του 7ου μήνα. Πείτε το στον μαιευτήρα σας στην επόμενη επίσκεψη και κλείστε το τότε, όχι όταν θα το θυμηθείτε.

Ναι, και σε αυτή την εγκυμοσύνη

Είναι η πιο συχνή απορία: το έκανα στο προηγούμενο παιδί, χρειάζεται πάλι; Χρειάζεται. Το εμβόλιο επαναλαμβάνεται σε κάθε κύηση, ανεξάρτητα από το πόσος καιρός πέρασε από τον προηγούμενο εμβολιασμό.

Ο λόγος είναι απλός: τα αντισώματα δεν μένουν σε υψηλά επίπεδα για χρόνια. Πέφτουν αρκετά ώστε το επόμενο μωρό να μην πάρει την ίδια προστασία με το προηγούμενο. Δεν είναι υπερβολή ούτε διπλός εμβολιασμός, είναι ο μόνος τρόπος να ξεκινήσει και αυτό το παιδί προστατευμένο.

Γιατί επανέρχεται τώρα το θέμα

Ο κοκκύτης δεν εξαφανίστηκε ποτέ, αλλά τα τελευταία χρόνια επέστρεψε με ένταση σε όλη την Ευρώπη. Το 2024, 29 από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου κατέγραψαν 209.674 κρούσματα κοκκύτη, 8 φορές περισσότερα σε σχέση με το 2023. Τον μεγαλύτερο κίνδυνο τον έχουν τα βρέφη των πρώτων μηνών.

Στην Ελλάδα η εικόνα ήταν ανάλογη. Ο ΕΟΔΥ κατέγραψε το 2024 περίπου 440 κρούσματα, από 9 μόλις περιστατικά το 2023: τα περισσότερα των τελευταίων 20 ετών. Περίπου 1 στα 3 αφορούσε βρέφη κάτω του ενός έτους και περίπου 1 στα 6 αφορούσε μωρά κάτω των 2 μηνών, δηλαδή παιδιά που δεν είχαν προλάβει να κάνουν το πρώτο τους εμβόλιο. Μέσα στην ίδια χρονιά καταγράφηκαν και δύο θάνατοι βρεφών κάτω των 2 μηνών, των οποίων οι μητέρες δεν είχαν εμβολιαστεί στην εγκυμοσύνη.

Την έξαρση την εξηγούν δύο πράγματα, και κανένα δεν είναι τυχαίο. Το πρώτο είναι ότι η προστασία που δίνουν τα παιδικά εμβόλια ξεθωριάζει με τα χρόνια, οπότε οι περισσότεροι ενήλικες δεν έχουν πια επαρκή αντισώματα και μπορούν να κολλήσουν και να μεταδώσουν τη νόσο. Το δεύτερο είναι ότι λίγες έγκυες εμβολιάζονται. Σε έρευνα που έγινε σε ελληνικό μαιευτήριο, μόνο περίπου 1 στις 3 γυναίκες είχε κάνει το εμβόλιο του κοκκύτη στην εγκυμοσύνη· όταν οι γυναίκες ενημερώθηκαν συστηματικά μέσα στην παρακολούθηση, το ποσοστό ανέβηκε στις 2 στις 3. Δεν είναι, δηλαδή, τόσο θέμα άρνησης όσο θέμα ενημέρωσης.

Πόσο βοηθάει πραγματικά

Οι μελέτες δείχνουν ότι ο εμβολιασμός στην εγκυμοσύνη μειώνει περίπου κατά 90% τον κίνδυνο να νοσήσει το μωρό στους πρώτους μήνες, όταν γίνεται μέσα στο σωστό διάστημα. Είναι από τα λίγα μέτρα πρόληψης με τόσο καθαρό αποτέλεσμα.

Κρατήστε δύο διευκρινίσεις: το εμβόλιο στην εγκυμοσύνη δεν αντικαθιστά τα εμβόλια του μωρού. Το παιδί θα κάνει κανονικά το δικό του πρόγραμμα στον 2ο, στον 4ο και στον 6ο μήνα. Και δεν σας εμποδίζει να θηλάσετε.

Ως προς την ασφάλεια, το εμβόλιο χορηγείται σε εγκύους εδώ και πάνω από μια δεκαετία και έχει παρακολουθηθεί σε πάνω από 20.000 γυναίκες, χωρίς ευρήματα που να δείχνουν κίνδυνο για την εγκυμοσύνη ή για το μωρό. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες είναι συνήθως τοπικές: πόνος, ερυθρότητα ή πρήξιμο στο σημείο της ένεσης για λίγες ημέρες.

Πώς φαίνεται ο κοκκύτης σε ένα μωρό

Στα μεγαλύτερα παιδιά και στους ενήλικες ο κοκκύτης μοιάζει με επίμονο βήχα που δεν λέει να περάσει, συχνά για εβδομάδες. Σε ένα νεογέννητο μπορεί να μην υπάρχει καθόλου ο χαρακτηριστικός βήχας.

Πάρτε τηλέφωνο τον παιδίατρο χωρίς να το αναβάλετε αν το μωρό:

• δυσκολεύεται να φάει ή κουράζεται στο στήθος και στο μπιμπερό,
• έχει κρίσεις βήχα που το αφήνουν χωρίς ανάσα, και στα λίγο μεγαλύτερα μωρά έναν οξύ ήχο όταν παίρνει αέρα,
• έχει έρθει σε επαφή με κάποιον στο σπίτι που βήχει επίμονα.

Αν σταματήσει να αναπνέει, αν μελανιάσουν τα χείλη ή το προσωπάκι του ή αν μείνει άτονο, καλέστε αμέσως το 166 (ΕΚΑΒ) ή το ευρωπαϊκό 112. Στα πολύ μικρά βρέφη οι παύσεις της αναπνοής είναι από τα πρώτα σοβαρά σημάδια και δεν σηκώνουν αναμονή.

Και ο κύκλος γύρω από το μωρό

Τα περισσότερα μωρά κολλάνε από κάποιον μέσα στο σπίτι. Ο ενήλικας που έχει κοκκύτη δεν είναι πεσμένος στο κρεβάτι, έχει έναν βήχα που τον αποδίδει στην αλλεργία ή στο τσιγάρο και συνεχίζει να κρατά το μωρό.

Γι' αυτό οι λοιμωξιολόγοι συνιστούν να εμβολιαστούν και όσοι θα βρίσκονται κοντά στο νεογέννητο: ο σύντροφος, ο παππούς και η γιαγιά, όποιος θα το φροντίζει τακτικά. Η αναμνηστική δόση γίνεται ιδανικά τουλάχιστον 2 εβδομάδες πριν έρθουν σε επαφή με το μωρό. Είναι μια κουβέντα που αξίζει να γίνει τώρα, όχι στο μαιευτήριο.

Αν το χάσατε

Το εμβόλιο γίνεται και αργότερα, ακόμη και μετά τον τοκετό. Αν το κάνετε μετά την 36η εβδομάδα, το μωρό προλαβαίνει να πάρει λιγότερα αντισώματα από τον πλακούντα. Αν το κάνετε μετά τη γέννα, δεν παίρνει αντισώματα από εσάς: προστατεύεται όμως έμμεσα, γιατί μειώνεται ο κίνδυνος να αρρωστήσετε εσείς και να του το μεταδώσετε. Δεν είναι το ιδανικό σενάριο, είναι όμως σαφώς καλύτερο από το τίποτα.

Το εμβόλιο περιλαμβάνεται στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών και συνταγογραφείται από τον μαιευτήρα ή τον γιατρό σας. Αν είστε έγκυος μέσα στον χειμώνα, ρωτήστε αν μπορεί να γίνει στην ίδια επίσκεψη με το εμβόλιο της γρίπης, για να μη χρειαστούν δύο ραντεβού.

Το άρθρο δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή. Για ό,τι αφορά τη δική σας εγκυμοσύνη, μιλήστε με τον μαιευτήρα ή τον γιατρό που σας παρακολουθεί.